. Murat Hüdavendigar

    Devleti Beylikten İmparatorluğa Çıkaran, Adil, Âlim, Veli, Cömert, Şehit, Ahi Şeyhi Sultan...

    I. Murat, (1326-1389) yılları arasında hüküm süren üçüncü Osmanlı Sultanıdır. 29 Haziran 1326, Bursa’da doğdu. Babası Orhan Gazi, annesi Bizans tekfurlarından Yar Hisar Tekfuru’nun kızı olan Nilüfer Hatun’dur (Holofira). Doğduğu sene, dedesi Osman Gâzî vefat etti ve Bursa fethedildi. H. 791.M.15 Haziran 1389’da Kosova’da şehid oldu.

    I. Murad Osmanlı kaynaklarında orta boylu, yuvarlak yüzlü, koç burunlu; hayırsever, âdil, ömrünü gazâya sarfetmiş bir hükümdar olarak tasvir edilir. Bizans kaynaklarında ise az konuşan, fakat konuştuğunda güzel sözler söyleyen, ava düşkün, yorulmak bilmeyen, Hristiyanlara karşı merhametli, ancak hataya göz yummayan ve sertliğe başvurabilen, düşmanlarına karşı daima başarılı bir sultan şeklinde anılır. Erkek çocukları: Yakup Çelebi, Yıldırım Bayezid, Savcı Bey ve İbrahim. Kız çocukları: Nefise ve Sultan Hatun.

    Kalın ve adaleli bir vücuda sahipti.Alim,veli ve ahi şeyhiydi. Başına mevlevî sikkesi üzerine destar sarılı bir başlık giyerdi. Çok sade giyinir ve kırmızı zeminli beyaz elbiseden hoşlanırdı. Küçük yaştan itibaren devrin âlimleri tarafından büyük bir ihtimamla yetiştirildi. İlk eğitimini, annesi Nilüfer Hatun’dan aldı. Daha sonra tahsilini tamamlamak için Bursa’ya gitti. Buradaki Medreselerde ilim ve sanat adamları ile beraber çalıştı.Sultan 1. Murât Han, devrinin zâhirî ve bâtınî ilimlerinde otorite olan büyük şahsiyetler tarafından yetiştirilmiştir. Bir devlet adamında bulunması gereken mümtaz vasıflara mâlik olan Murât Han, aynı zamanda kalbî derinliğe de sahipdi. İşte bu kalbî derinlik sebebiyle velîlik, ahî şeyhliği ve şehîdlik gibi mânevî pek yüce makamlara vâsıloldu. Daha sonra Lala Şahin Paşa´ nın yanında idare ve harp bilgilerini öğrendi.

    Sultan Birinci Murad, gayet nazik, sevimli ve çok halim selim bir insandı. Âlim ve sanatkârlara hürmet gösterir, fakirlere ve kimsesizlere şefkatli davranırdı. Dahî bir asker ve devlet adamıydı. “Derviş Gazilerin, Şeyhlerinin, Kralı Murad Gazi” diye anılan Sultan Birinci Murad, bütün hayatı boyunca plânlı ve programlı hareket etti.

    Babası Orhan Gazi hayatta iken ona Bursa ile Bey sancağını verdi. İzmit’in fethinden sonra ise Eskişehir sancağına nakledildi. 

PADİŞAHLIK DÖNEMİ

    Murad Han, ağabeyi Süleyman Paşa´nın başlattığı Rumeli fütuhatını büyük bir siyasi deha ile kısa zamanda geliştirdi. Ağabeyi Rumeli fâtihi Süleyman Bey’in vefatı üzerine veliaht tâyin edildi. Kısa bir müddet sonra babası vefat etti. Bursa’ya dâvet edilerek Osmanlı tahtına oturtuldu. Hüdâvendigâr ve Gâzî-Hünkâr diye anıldı.(1360).

    1361 yılında Şehzade Murat, Rumeli kuvvetlerini emri altında toplayıp Edirne üzerine yürüdü ve şehri teslim aldı. Ordusuyla birlikte Kum Kalesi kapısından şehre girdi. Daha sonra Edirne’yi güvence altına almak için Lala Şahin ile birlikte kuzeyde Bulgaristan’a ait Eski Zağra ve Yukarı Meriç vadisinde Filibe doğrultusunda sefere çıktı. Fakat bu sırada Bursa kadısı Çandarlı Kara Halil’den 1362 yılında Sultan Orhan’ın ölümü haberi geldi.

    Şehzade Murat, Rumeli lalası Şahin’i uç beyleri üzerinde beylerbeyi tayin edip Çandarlı Halil Paşa ile buluşmak üzere Bursa’ya gitti. Şehzade Murat gelene kadar Çandarlı duruma hâkim olmuş böylece Murat Han güvenle tahta çıkabilmişti.

    I.Murat tahta geçtikten sonra 1365 yılına kadar Karaman ve Eretna tehdidi yüzünden Anadolu’da kaldı. 1362 kışını Bursa’da geçirdikten sonra güçlü bir ordu toplayan I. Murat sefere çıktı ve Eretna Moğol birliklerini Eskişehir bölgesinde bozguna uğrattı ve Karaman ordusunu da püskürttü. Böylece bu tehdit ortadan kalktı.1362´ de Edirne’yi fethederek devlet merkezini buraya taşıdı. Anadolu´daki Türkmenaşiretlerini, fethettiği bölgelere yerleştirerek bölgede Türk nüfusunun çoğunluğu ele geçirmesini sağladı. Bu göçler sayesindedir ki, Osmanlı Türkleri Viyana önlerine kadar ilerledi ve Rumeli´ de Osmanlı hâkimiyeti beş yüz yıl devam etti.

    I.Murat Han, Bizans ve Haçlılar’a karşı Trakya’daki fetihleri korumak ve İstanbul doğrultusunda yeni fetihler yapmak için Rumeli’ye geçmişti. 5 yıl boyunca Rumeli’de kalan Murat Han, bu zaman zarfında Bizans ve Bulgar topraklarında birçok fetihte bulundu.

PENÇİK SİSTEMİ 

    O, Anadolu’da sükûn ve huzûru kısa bir zamanda sağladıktan sonra istikâmetini Rumeli’ye çevirdi. O’nun zamanında fütûhât, Avrupa’ya yayıldı, İslâm hukûkuna göre harpte elde edilen ganimetlerin beşte biri devletin hakkı olduğundan “Pençik (beşte bir) Kânunu” çıkarıldı. Fethedilen yerlerde Osmanlı devlet teşkilâtı mükemmel bir surettetesis edildi. Kimse aç ve açıkta bırakılmayıp, fakir-zengin, Müslim-gayr-i Müslim herkes büyük bir huzur ve saadete kavuşturuldu.

SIRPSINDIĞI ZAFERİ

    Bütün bu güzel hamleler devam ederken Osmanlı’nın batıdaki fütuhatı neticesinde krallıklarının son bulacağından endişe eden Avrupalı Hıristiyan devletler, Papa Beşinci Urban´ ın teşvikiyle Macar, Sırp, Bosna, Eflak ve Bulgar kuvvetlerinden meydana gelen 60-100 bin kişilik bir bir haçlı ordusu “haçlı seferi” düzenlediler.

    Osmanlı Devleti´ nin Rumeli´ de ilerlemesini durdurmak için meydana getirilen haçlı ordusunun üzerine Sultan I. Murat Han, Hacı İlbey kumandasındaki dört bin kişilik bir orduyu, keşif maksadıyla onların üzerine gönderdi. Diğer taraftan haçlılar da, Meriç’i geçtikleri halde hiçbir mukavemet ile karşılaşmadıklarından zafer çığlıkları atarak şenlikler yapmaya başlamışlardı. Yiyip içip sarhoş olduktan sonra uyudular. Düşmanın gafletinden istifade eden Hacı İlbey, üç koldan düşman üzerine bir gece baskını yaptı.

    Dört bin kişilik Osmanlı askerinin hücumu ile neye uğradığını şaşıran ve paniğe kapılan müttefik haçlı askerleri büyük bir bozguna uğradılar. Gece karanlığında pek çoğu birbirini kırarak çekilirken, geriye kalanların ekserîsi de Meriç Nehri’nde boğuldu. Kurtulabilen çok az bir kısmı kaçabildi. Tan yeri ağardığında artık bütün kâfirler tamamen helâk olup gitmişti. Çirmen veya Sırp Sındığı savaşı (15 Rebîülevvel 773 / 26 Eylül 1364) 

    Böylece târîhteki meşhur “Sırp sındığı” zaferi meydana gelmiş oldu. Haçlılar perişan oldular. Bu hâdiseden sonra başşehir, Bursa’dan Edirne’ye nakloldu. Bu büyük zaferi Yanbolu, Samaku, Gümülcine, İskeçe, Kavala, Dırama, Serez ve Karaferye gibi önemli kalelerin fethi takip etti. Bu arada harekât halindeki Osmanlı akıncıları Vardar´ ı geçip Sırbistan, Bosna, Arnavutluk ve Dalmaçya´ ya kadar uzanan Adriyatik denizine dayandılar.

    Murad Han bir taraftan fetih hareketlerine devam ederken, diğer taraftan ortaya çıkan mali, idari ve askeri ihtiyaçları karşılamak için tedbir aldı. Tımar teşkilatı geliştirildi. Yaya, müsellem ve yeniçerilere ilaveten kapıkulu askerinden maaşlı süvari ocağı kuruldu.

    Murad Han 1387´ de Osmanlı topraklarına tecavüzü adet haline getiren Karamanoğlu üzerine sefere çıktı. Konya önünde Karamanoğlu kuvvetlerini bozguna uğratarak Konya ve Beyşehir´ i alıp Bursa´ ya döndü.

    Azim, irade, vakar ve ciddiyet sahibi olan Sultan Murad Han, din farkı gözetmeksizin tebaasına karşı çok şefkatli ve merhametli idi. Samimi şahsiyeti ile içte ve dışta sevgi ve saygı uyandırdı. Hukuki, mali ve askeri sahalarda yaptığı esaslı teşkilatlar ile kudretli bir devletin temellerini attı. Kararlarını mutlak surette tecrübeli beyleriyle müzakere ettikten sonra verirdi. Kendi mütalaasına aykırı fikirleri de dinler yerinde gördüklerini kabul eder, itirazlara ehemmiyet verirdi. Bu hali başarılarında çok etkili olmuştur.

    Fethedilen yerlerde imar faaliyetlerine de önem veren Murad Han, yeni fethettiği Edirne´ yi; cami, medrese, han, hamam saray gibi eserlerle Türk-İslam beldesi haline getirdi. Memleketin çeşitli yerlerini hayır eserleri ile donattı. Edirne, devletin aynı zamanda bir medeniyet merkezi hâline getirildi. Anadolu’dan yeni fethedilen yerlere göç eden Müslümanlar, oralarda da İslâm’ın yüce hayat tarzını ve yaşayışını sergilediler. Ahlâk ve fazilet numunesi oldular. Devletin âdil idaresi ve kurduğu hayır müesseseleri, her yerde büyük bir hoşnutluk meydana getirdi. Hudutlar, tâ orta Avrupa’ya kadar dayandı. Artık sıra Avrupa’da fitnenin başı olan Sırp unsurunu bertaraf etmeye gelmiş oldu.

    1368 yılında I. Murat, Doğu Bulgaristan’da önemli askeri harekâta geçti. Aydos, Karin ovası, Sozopol Kalesi gibi yerleri kolaylıkla fethetti. Ertesi yıl Edirne Sarayı’nda kaldı ve 1369 yılının bahar ayında Bizans’a karşı yeniden harekâta geçti. Bu hareketler Bizans İmparatorluğunu tedirgin ediyor ve bir haçlı ordusu düzenleme planları kuruyordu. Bizans diplomasisi, Haçlı girişimlerini daha ziyade Osmanlılar üzerine çekmek için yoğun çaba gösteriyordu.

    1367/70 yıllarında I. Murad’ın Trakya’daki fetihleri İstanbul’da korku ve telaşa sebep olmuş, imparator sultana elçi heyeti göndererek barış istemiş, I. Murad Gelibolu’nun geri verilmesinde ısrar etmişti. Kydenos’a göre Türkler, Rodop dâhil Trakya’nın önemli bir bölümünü ellerinde tutmaktaydı. İstanbul halkı “bir hapiste veya kafesteki hayvanlar gibi” şehirde kapalı kalmıştı. Makedonya Sırp Despotu Jovan Uglyeşa’dan İstanbul’a gelen Sırp heyeti, ortak düşman olan Türkler’e karşı ittifakı bir izdivaçla güçlendirme teklifini getirmiş ve para sunmuştur. Kydenos’a göre, yardım ancak İtalyanlar ve Macarlar gibi para ve asker bakımından zengin Batı ülkelerinden gelebilirdi. I. Murad, Gelibolu geri verilmedikçe barış yapmayacağını bildirdi. İstanbul’daki çoğunluk Gelibolu’nun teslimine razıydı. Kydenos ve Latin yanlıları ise uzlaşmaya karşıydılar. Sonunda Sırplar’ın ittifak teklifi kabul edildi.

TÜRK KORKUSU

    Çirmen’deki yenilgi haberi üzerine papa, bir Haçlı seferi hazırlamak için Hıristiyan hükümetlerinin bir araya gelip görüşmelerini istedi. Venedik, Cenova, Kıbrıs, Yunanistan’daki bütün Latin devletleri ve Aragon kralı toplantıya davet edildi. O zaman Levant’ta Batılı Latinler, Pera, İzmir, Atina, Rodos, Kıbrıs, Antalya, Ege adaları ve Mora’da hâkimdiler. Türk istilasını durdurmanın yollarının konuşulduğu toplantıdan bir sonuç alınamadı.

    İmparator, İstanbul’da Osmanlılar ile anlaşma yanlılarına katılmaktan başka çare kalmadığını gördü; diğer Balkan hanedanları gibi I. Murad’ın haraçgüzarı olmayı kabul etti. Yılda 15.000 “hyperper” (1 hyperper yarım Venedik altını) ödeyecek ve sultanın seferlerine askeriyle bir vasal olarak katılacaktı. İmparatorun Osmanlı sultanının vasalı olması I. Murad için son derece önemli bir başarı idi. Böylece Gelibolu Boğazı’ndan Rumeli’ye tehlikesiz geçme imkânı doğuyor, Rumeli’de Osmanlı hâkimiyeti güvence altına alınıyordu.

    Papa, 1375 yılında İstanbul’un Türkler tarafından işgal edilmesi ihtimalinden ciddi olarak kaygı içindeydi. Papalık için şimdi acil konu, Türkleri Batı’ya yayılmaktan alıkoymaktı. Papa, Haçlı seferi için endüljanslar dağıtıp para topladığı gibi, Türklerle ticaret yapan Hristiyanları aforoz ediyordu. Tebriz’den İstanbul’a gelen bir piskoposun gözlemine göre, imparatorla anlaşma arefesinde birçok Türk İstanbul’a gelmiş, şehir sanki onların işgalinde imiş gibi bir görüntü ortaya çıkmıştı. I. Murad’ın Batı’daki gelişmelerden korkusu yoktu.

REFORM DÖNEMİ

    Üçüncü kez Rumeli’ye geçen sultan Murat, burada bir kış geçirdi. Bu dönemde Rumeli’de önemli reformlar gerçekleştirildi. Yerli Hristiyan askerlere tımar verilerek eski topraklarının bir kısmında Osmanlı ordusunda hizmet şartıyla yerlerinde bırakılması sağlandı. Bu reform Osmanlıların Balkanlılaşması sürecinde önemli bir adım oldu.

    Bu sırada Osmanlı diplomasisi 1377 yılında Gelibolu’yu geri aldı. 1379 yılında ise I. Murat siyasetini değiştirdi. Anadolu beyleri üzerinde kontrolünü sağlamak için diplomatik bir teşebbüse geçti ve Bursa’da büyük bir düğün düzenledi. Anadolu beylerini çağırdı. Düğün esnasında önemli diplomatik antlaşmalar yapıldı.

    1381/83 yıllarında I. Murat Anadolu’da işlerini yoluna koyduktan sonra 1883 yılında dördünce kez Edirne’ye döndü.

    Balkanlar’da yayılma politikasında Osmanlıları durdurabilecek büyük güç Macaristan idi. Ancak yeni Macar Kralı Sigismund’un Tuna’nın diğer yakasında nüfuzunu sürdürme siyaseti onu Lazar ve Bosna kralıyla karşı karşıya getirmiş, bu durum Kosova Savaşı arefesinde I. Murad’ın işine yaramıştır. Gazânâme’ye göre Sırplar, I. Murad’ın planını ve askerinin durumunu öğrenmek için bir elçi gönderilmesine karar vermişler, Lazar’ın tavırlarına öfkelenen I. Murad ordusuyla harekete geçip KiçiMorava’nın dar dağ geçidinden Kosova ovasına inmek zorunda kalmış ve ovada Gümüş Hisar önünde ordugâhını kurmuştur. Kosova Savaşı Osmanlı kuvvetlerinin kesin galibiyetiyle sonuçlandı.

KOSOVA’YA DOĞRU

    Bu sırada Sultan Murad´ ınAnadolu´ da uğraşmasını fırsat bilen Bosna, Sırp ve Bulgar kralları Osmanlıları Balkanlardan atmak için ittifak kurmuşlardı. Sultan Murad Han 150.000 kişilik bu müttefik kuvvetlerini Kosova´ da karşıladı. 8 Ağustos 1389 berat gecesi idi. Abdest alıp iki rekât hacet namazı kılan Sultan sonra ellerini açıp Cenab-ı Hakk´a gözyaşları içinde şöyle yalvardı. 

SULTAN I. MURAT’IN DUASI

    Sultan, 8 Ağustos 1389’da Kosova ovasına girdiğinde ortalığı toza dumana katan bir fırtına ile karşılaşmıştı. Bu durumda âdetâ göz gözü görmüyordu. İşte o gece Berât Gecesi idi. I. Murat Han, iki rekât namaz kıldıktan sonra, gözyaşları içinde şu duâyı yaptı: “YâRabbî! Bu fırtına, şu âciz Murat kulunun günâhları yüzünden çıktıysa, mâsûm askerlerimi cezâlandırma!..

    Allâh’ım! Onlar ki buraya kadar sadece Sen’in adını yüceltmek ve İslâm’ı teblîğ etmek için geldiler!..

    İlâhî! Bunca kerre beni zaferden mahrûm etmedin. Dâimâduâmı kabul buyurdun. Yine sana ilticâ ediyorum; duâmıkabûl eyle! Bir yağmur nasîb eyle! Bu toz bulutu kalksın.. Kâfirin askerini âşikâr görüp, yüz yüze cenk edelim!..

    Yâ İlâhî! Mülk de, bu kul da Sen’indir. Ben âciz bir kulum.. Benim niyetimi ve esrârımı en iyi Sen bilirsin.. Mal ve mülk maksadım değildir. Yalnız Sen’in rızânı isterim..

    Yâ İlâhî! Bu mü’min askerleri küffâr elinde mağlûb edip helâk eyleme!.. Onlara öyle bir zafer lutfet ki, bütün müslümanlar bayram eylesin!. Dilersen o bayram gününde şu Murat kulun yolunda kurbân olsun!..

    Yâ İlâhî! Bunca müslüman askerin helâkine beni sebep kılma! Bunlara yardım eyle ve zafer bahşeyle! Bunlar için ben cânımıkurbân ederim; yeter ki tek Sen beni şehîdler zümresine kabûl eyle!..Asâkir-i İslâm için teslîm-i rûharâzıyım. Tek ki, bu mü’minlerin uğruna benim rûhumfedâ olsun.. Beni gâzî kıldın. Sonunda da lutfen ve keremenşehîd eyle! Âmîn!..”

    Bu âbidâne münâcaattan sonra Sultan, fevkalâde bir huzûr içinde Kur’ân-ı Kerîm tilâvetine başladı. Çok geçmeden rahmet bulutları peydâh oldu. Kosova Meydanı üzerine sağnak hâlinde yağmur boşandı. Rüzgâr durdu. Toz bitti..

    Rüzgârın kesilmesi ve yağmurun toz bulutlarını sindirmesi üzerine bütün Osmanlı ordusunda büyük sevinç ve memnunluk yaşandı. I. Murat Han, secde-i şükrâna kapandı. O gün sevinç gözyaşları, yağmur damlalarıyla kardeş oldu.

SULTAN I. MURAT’IN KOSOVA’DA ASKERLERİNE YAPTIĞI KONUŞMA

    Harp başlamadan evvel I. Murat Han, mümtaz askerlerine şu târihîhitâbede bulundu:

    “Yiğitlerim! Bugün gayret günüdür. İbrâz-ı hamiyyet vakti, erlik zamanı ve mertlik demidir...Bunca senedir vatan sizinle fahreder. Şimdi dahî sizden cihâna yayılmış bulunan şân ve şerefle dolu geçmişimizi te’yîd edecek büyük muvaffakıyetler bekler.

    Bugün mehâbetinizle titreyen şu Kosova meydanı, bi-izni’llâh muzaffer bir şekilde dalgalanacak olan şanlı sancağımızın Macaristan içlerine doğru gitmesini bundan sonra hiçbir düşman hamlesi durduramayacaktır. Bugün kazanacağımız şanlı bir galebe, bütün Rumeli’nde i’lâ-yıkelimetullâha sebep olacaktır.

    İnsanın ömrü uzun olsa da ebedî değildir. Âkıbet bitecektir. Dâim bâkî olan yalnız AllâhAzîmü’ş-şân’dır. İ’lâ-yıkelimetullâh ile cennete kavuşmak isteyenlere, işte şu meydân-ı şân ü celâdet duruyor.

    Gâzîler! Benimle beraber Allâh sadâları ile hücûm ve savlet eyleyiniz!”

    Priştine’nin güney batısındaki Kosova sahasında, müttefik haçlı kuvvetleri ile Osmanlı ordusu karşı karşıya geldi. Müttefikler, yaklaşık 150 bin kişilik bir güce sahipti. Osmanlı ordusu ise, ancak 60 bin kişi idi.

    Şafak sökerken Osmanlı ordusu, muhârebenizâmına girdi. Merkeze Sultan I. Murat Han, sağ cenaha Şehzâde Yıldırım Bayezid, sol cenaha da Şehzâde Yakup Çelebi kumanda ediyordu. Baba ve oğulları, tek bir kalp ve tek bir nefes hâline gelmişlerdi.

I. KOSOVA ZAFERİ

    Bu sözlerin ardından başlayan şanlı mehterin cenk marşları arasında yükselen «Allâh, Allâh...» sesleri ile düşman saflarına hücûm başladı. 8 Ağustos 1389 sabahı başlayan meydan muhârebesi, sekiz saat sürdü. Hemen hemen düşmanın tamamı imhâ oldu.

    Muhârebenin sonunda zaferin kesinleştiğini gören I. Murat Han, bunun şükrânesi olarak muhârebe sahasında geziniyor, bir şehîde rastladığında: “Muhakkak ki biz, Allâh içiniz ve hiç şüphesiz ki biz O’na döndürüleceğiz!..” (el-Bakara, 156) diyordu.

    Yaralı bir cengâverinin yanına geldiği zaman ise, onu okşuyor ve ızdırabı olup olmadığını, bir arzusunun bulunup bulunmadığını sorarak merhamet ve şefkat gösteriyordu. Bu esnada ölüler arasından yaralı bir Sırp askeri kalkarak; “–Beni bırakınız; Sultanın elini öpüp müslüman olacağım! Ayrıca size bir müjdem var! Kral Leyan da yakalandı. Getiriliyor..” dedi.

    Hünkâr’ın muhâfızları, bir anlık gafletle, getirilmekte olduğu söylenen kralı görmek üzere etrafa bakınırken, yaralı taklidi yapan Sırplı, Sultanın elini öper gibi yaptı ve koltuğunun altında sakladığı hançerini hızla çıkararak kaşla göz arasında Hünkâr’ın göğsüne sapladı. Muhâfızlar, neye uğradıklarını şaşırmışlardı. Kâtili yakalayıp bir anda paramparça ettiler.

    Böylece I. Murat Hân’ınduâsı da kabul olmuş oldu. Zîrâ Sultan I. Murat Han, daha önce Rabbinden şehîdliktemennî eden ve târihde meşhur olan bir duâ yapmıştı.

    Ertesi gün Birinci Kosova savaşında düşman büyük bir bozguna uğradı. Ancak sultan zaferin şükranesi olarak savaş meydanında gezerken MiloşObiliç adında bir Sırp tarafından hançerle vurularak yaralandı. Çok geçmeden de arzuladığı şehidlik mertebesine kavuştu.

SULTAN I. MURAT’IN LAKAPLARI

    Halkı ve askeri tarafından çok sevilen I. Murat Han, birçok ünvân ve lâkaplarla yâd olunur. Bunların başlıcaları: Sultânü’l-guzâtve’l-mücâhidîn (gâzîlerin ve mücâhidlerin sultanı), Melikü’l-meşâyıh (mürşidlerin sultanı), Gıyâsü’d-dünyâve’d-dîn (dîn ve dünyâ işlerine imdâd edici, yardım edici), Ebu’l-feth (fethin babası), Es-sultânü’l-adl (adâletli sultan), Leysü’l-İslâm (İslâm’ın arslanı), Ve en meşhûru olarak da Hüdâvendigâr (mücâhid, kahraman, sahip ve hükümdar)’dır.

    I. Murat Hüdavendigar, yirmi dokuz sene hükümdarlığı müddetince zaferden zafere koştu. Mağlûbiyet yüzü görmedi. Babasından küçük bir beylik olarak aldığı devleti, kısa zamanda yüce bir imparatorluk haline getirdi. Gerçekten babası Orhan Gazi’ninvefatında 95.000 km2 olan Osmanlı’nın toprakları, I. Murat Han devrinde 500.000 km2’ye ulaşmıştır.

HIRİSTİYAN ÂLEMİNİ ACİZ BIRAKAN CİHANGİR

    Sultan I. Murat Han, 29 senelik saltanatı müddetine 37 muharebe sığdırmış, ömrünü harp meydanlarında geçirmiş ve tarihin ender şahsiyetlerinden olmuştur.

    Bütün Hıristiyanlık âleminin lideri olan Papa dahi, O’nun satvetine karşı âcizdi. Şâir bu ihtişâmı şöyle anlatır: Çünkü ol Gazi Murat’a erdi baht, Bulduarayış anınla tâc ü taht..O, ağabeyinin Rumeli’de başlattığı fütuhatı, büyük bir ihlâs ve azim ile kısa zamanda geliştirdi ve Orta Avrupa’ya kadar genişletti. Balkanlar kâmilen Türk nüfusuna dâhil olmuş, Bizans, Bulgaristan ve Sırbistan, Osmanlıların haraç-güzârı olmuştu.

    I. Murat Han, fethettiği yerlere, devrin manevi büyüklerini yerleştirdi. Oralara, zamanının en mükemmel ilim ve irfan müessesesi olan tekke ve zaviyelerinşaettirdi. Ayrıca, ciddî bir iskân siyaseti takip etti. Türkmen aşiretlerini getirip bu bölgelere yerleştirdi. Bu göçler sâyesinde torunlarının fütuhatı, Viyana önlerine kadar ilerleyebildi. Rumeli’de beş yüz yıl devam edecek olan Osmanlı Devleti hâkimiyetinin temelleri atılmış oldu.

HÜNKÂR’I ÜZEN HADİSE

    Osmanlı sultanları, küffara karşı gazâ ve cihatüzre iken Anadolu’daki birtakım beylikler tarafından zaman zaman saldırılara maruz kalıyorlardı. Nitekim Sultan I. Murat Han, Rumeli’de gazâ ve cihatüzre iken de böyle bir durum vâkî oldu ve Karamanoğlu Alâaddîn Bey, Osmanlı topraklarına taarruz etti. Bunu öğrenen Hünkâr, son derece üzülerek yanındakilere:

    “Şu zalimin yaptığına bakın! Bizler bir aylık mesafede kâfirler ile cenk üzre olup gece gündüz gazâ eyleyelim, o da gelip Müslümanların mülkünü yağma etsin! Ey gaziler! İmdi cihadı bırakıp da ben nasıl Müslüman kardeşlerime kılıç çekeyim?!.” diyerek tevhîd-i ümmet için Anadolu beyliklerine karşı sabır ve tahammül-fersâmüsamahasını sergiledi.

    Çünkü ceddi gibi O da, Anadolu beyliklerine düşman nazarıyla bakmıyordu. Ayrıca, beylikleri kuvvet ve cebir zoruyla kendilerine râm etmeyi mahzurlu buluyor, böyle kurulacak bir vahdetin çok çabuk zevâl bulacağını biliyordu. Bu sebepledir ki O’nun ve diğer Osmanlı sultanlarının, Anadolu’da işi hep ağırdan almaları, bir zaaf eseri değil, kendileri gibi Müslüman olan Anadolu’yu ikna yoluyla birleştirip bütünleştirmeyi daha münasip bulmalarındandır.

ORHAN GAZİ’NİN OĞLU SULTAN I. MURAT’A VASİYETİ

    Babası Orhan Gâzî, velî ve şehît bir Sultan olan Sultan I. Murat Hân’a yaptığı vasiyetinde:“Nasıl Selçukluların vârisi biz isek, Roma’nın da vârisi biziz!.” buyurarak oğluna Avrupa’yı hedef göstermişti.

Sultan I. Murat Hân da, kendinden sonra gelenlerin önünü açmış ve Avrupa’yı onların fethine âmâ de bir hâle getirmiştir. Avrupa, ova ve yaylaları hâlâ O’nun cevval atının ayak izleri ile doludur.

SULTAN I. MURAT’IN ŞAHSİYETİ

    Bütün bunlar da göstermektedir ki I. Murat Han, büyük bir ahlâkî, irâdî ve idârî güce sahipti. Yaptıkları dâhiyâne idi. Şer’îkânûnları büyük bir titizlikle tatbîk ederdi. Geliştirip güçlendirirdi. Âni karar vermedeki mâhirâne hasleti, kendisine çok zaferler kazandırmıştır. Gâyetdîndar, ulemâ ve meşâyıha karşı hürmetkârdı.

    Bizans târihçisiHalkondil, Sultan I. Murat hakkında şu îtirafta bulunmuştur:“Sultan Murât, Anadolu ve Rumeli’de otuz yediden ziyâde harbi idâre ederek zafer üzerine zafer kazanmıştır. Düşmandan kaçtığı ve arkasını döndüğü hiç görülmemiştir, askerini bir müddet istirahat ettirmeyi arzu ettiği zamanlarda bile, kendisine bir meşguliyet bulurdu. Tembellikten nefret ederdi. İstirahat nedir bilmezdi. Askerleri, istirahat ederken O, ava çıkardı. Yaşlılığında da cevvâliyetini hiç kaybetmemiştir.

    Kemâl-i sükûnetle boyun eğen milletlere ve sarayındaki ecnebî çocuklara şefkatle muamele ederdi. Mükâfât vermede de cömert ve sür’atli idi. Harbe gireceği zaman, askerini cesaretlendirip coştururdu. Yapılan yanlış hareketleri müsamahasızcezalandırırdı. Verdiği söze riâyet ederdi.

    I. Murat Hân’ınmaiyyeti, O’nun heybeti ve şiddeti ile titrerdi. Bununla beraber, onlara bir kumandanın gösteremeyeceği yumuşaklık, şefkat ve muhabbetle muamele ederdi.”

    Gibbons’un şu ifâdeleri de câlib-i dikkattir:“Otuz sene kadar bir müddet I. Murat Han, zamanının hiçbir devlet adamı tarafından fevkine geçilemeyen bir kiyâset ile Osmanlı mukadderâtını sevk ve idâre etmiştir.

    Düşmanın bile itirafa mecbur kaldığı şu güzel sıfatların sahibi olan Sultan I. Murat, gerek Anadolu’da ve gerekse Rumeli’de yaptırdığı eserlerle de, milletin kalbinde taht kurmuştur. 1364 Sırp Sındığı zaferinin sonunda şükrânifâdesi olarak, Bursa, Bilecik ve Filibe’de birer câmî, Yenişehir ve Bursa Çekirge’de bir imârethâne, medrese, kaplıca ve bir han yaptırmıştır.Düzenlettiği vakfiyesi Kaplıca İmareti’ne ait olup Cemâziyelâhir 787 ortalarında (Temmuz 1385) hazırlanmıştır. (İÜ Ktp., TY, nr. 6229)

    I. Murad döneminde Rumeli ikinci vatan haline gelmiş, Osmanlılara Anadolu’da üstünlük sağlamış, böylece Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk taslağı meydana çıkmıştır. Gazi Hudâvendigâr unvanı onun gazâ ile imparatorluk kurucusu kimliğini ifade eder. Gazâ ideolojisi, kendisini örnek alan bütün Osmanlı padişahları için Avrupa’da yayılışın simgesi olarak sürüp gidecektir.

    Hıristiyan hanedanlardan kız almak, Anadolu beylerine kız vermek, izdivaç ve feodal bağımlılık, I. Murad’ın başvurduğu başlıca diplomatik araçlardandı. Onun döneminde Trakya ve Doğu Balkanlar’da yerleşme sonucu Rumeli tımarlı sipahi askeri artmış ve kendisine Anadolu’daki rakipleri karşısında üstünlük sağlamıştı. Uçlara sürülen Yörük grupları başlıca akıncı kuvvetlerini oluşturuyordu. Çandarlı Hayreddin savaş esirlerinden yeniçeri ordusunu kurdu (1363-1365). 1389 Kosova seferinde kapıkullarından söz edilir. Orhan Bey’in Türkler ’den oluşturduğu Yaya kuvvetleri hâlâ ordunun önemli bir kısmını teşkil etmekteydi.

    XIV. yüzyılda Dubrovnik’te top sanayii Sırplar’a ve Osmanlılar’a top sağlamaktaydı. Orhan Bey zamanında (1324-1360) kurulmuş olan donanma, I. Murad döneminde önemli bir güç haline gelmiş, liman kuşatmalarında (Biga ve Sozopol) rol oynamıştır. Gelibolu ve Aydıncık (Edincik) başlıca donanma üsleriydi. Sultan’ın “emîr-i kebîr-i a‘zam, melikümülûki’l-Arabve’l-Acem” gibi sıfatlarla anıldığı 787 (1385) tarihli vakfiyesine göre, Bursa’da Çekirge’de bir cami, medrese, imaret, misafirhaneden meydana gelen bir külliye Bursa hisarında sarayın yanında bir cami (Hisar Camii), Bilecik ve Yenişehir’de birer cami yaptırmıştır. Ayrıca annesi adına İznik’te 790 Cemâziyelevveli başlarında (Mayıs 1388) bir imaret inşa ettirmiştir. Edirne’de bir saray yaptırdığı (1369), Yenişehir’deki sarayda Haziran 1387’de büyük bir düğün düzenlediği, Edirne’deki saray bitinceye kadar Dimetoka Sarayı’nda kaldığı bilinmektedir. 

    Yenişehir’de Orhan Bey’in derviş Postinpûş için inşa ettirdiği zâviye  I. Murad’a atfedilir. Onun Bursa Sarayı hisarda Şehâdet Camii karşısındaydı ve 1278 (1861-62) planına göre on dört kuleli bir duvarla çevriliydi. Edirne’de fetihten sonra kale içindeki kiliseyi camiye çevirmiştir (Halebî [Ayasofya] Camii). Ona izâfe edilen başka camiler de vardır (Hudâvendigâr Camii / Ayvacık; Hudâvendigâr Camii / Filibe; Karaferye’de kiliseden çevrilen I. Murad Camii gibi). Paraları Orhan Bey’in sikkeleri gibi Selçuklu tarzındadır. el-Melikü’l-Âdil unvanı bakır sikkelerde görülür. I. Murad’ın Gelibolu, Malkara ve Bolayır’da dervişlere ve ahîlere çeşitli vakıflar yaptığı da tesbit edilmektedir.(Ayverdi, s. 209)

    I. Murad devrinin temel kaynakları arasında özellikle Türkçe kronikler dikkati çeker. Bu dönem için Yıldırım Bayezid zamanına kadar gelen ve bugün kayıp olan Yahşi Fakih Menâkıbnâmesi, Âşıkpaşazâde Târihi içinde özetlenmiştir.(İnalcık, Studies in Ottoman, s. 139-156)

     I. Murad devrinin çağdaş kaynakları olarak Esterâbâdî’nin Bezm ü Rezm’i (İstanbul 1928), Neşrî’nin Cihannümâ’sı içinde (I, 210-310) yer alan Ahmedî’nin Gazânâme’si önemlidir. Ahmedî’nin Dâstân ve Tevârîh-i Mülûk-i Âl-i Osmân’ını, Âşıkpaşazâde Târihi’ni, Rûhî ve Takvimler’i az değişiklikle ve kendine göre bir tarih sıralaması ile kelime kelime aktaran, 1366-1385 dönemindeki Sırbistan seferlerini bir arada vererek kronolojiyi tam karışıklığa dönüştüren Neşrî, 1385-1389 devresi için Kosova Savaşı’nda Şehzade Bayezid’in yanında bulunması muhtemel şair Ahmedî’nin Gazânâme’sini aynen nakletmiştir. Bu kısım “Hikâyet-i Feth-i Niş” ile başlar, “Cülûs-i BâyezîdHan”a kadar gelir. Bu metnin Ahmedî’nin kaleminden çıktığı, onun İskender Name adlı büyük eserindeki aynı beyit ve ifadelerle tespit edilmiştir.(İnalcık, Kosova, s. 21-26)

    Osmanlı şehnâmelerinin ilki sayılabilecek bu Gazânâme’yi yazarken Ahmedî, Vezir Çandarlı Ali Paşa, Gazi Evrenos, Sultan Bayezid ve hatta Sırp tanıklardan yararlanmıştır. (Yinanç, XI/62-77 [1339], s. 161-168; XI/63, s. 77-81)

    . MURAD HÜDAVENDİGAR VEFATI VE SON SÖZLERİ

   Sultan Birinci Murad, fethettiği yerlerde yaşayan Hristiyan halka iyi davrandığı için onların sevgisini kazanmıştı. 1382 yılından itibaren “Murad Hüdavendigar” diye anılan Sultan Birinci Murad, birkaç hasekisiyle gelip cesetler arasında dolaşırken, kendisini cesetker arasına saklamış bir asker Sırp Asilzâdesi MilosObraviç (Sırp Kralı Lazar’ın damadı) tarafından hançerle yaralandı ve hayatını kaybetti şehit oldu.(1389)Rabbim rahmetiyle muamele eylesin. Cennetteki derecesini Firdevs’i a’la eyleyip, Peygamber(s.a.v)Efendimize komşu eylesin. Bizleride ecdadımıza layık şuurlu Müslüman evlat etsin. Âmin.

SULTAN I. MURAT’IN TÜRBESİ 

    Osmanlı’nın ilk şehit sultanıdır. Kosova Muharebesi, Murad Hüdavendigar'ın son savaşı olmuştur. Sultan I. Murat Han’ın hançerle parçalanan azîz bedeninin iç organları, şehît olduğu yere gömüldü (H. 791.M.15 Haziran 1389.Kosova) ve oraya bir türbe yapıldı. Asıl cesedi ise, Oğlu Yıldırım Bayezid Han tarafından Bursa’ya getirilerek Çekirge ’de yaptırmış olduğu câmi ve külliyenin yanındaki türbesine defnedildi. Yaralandığı ve öldüğü yere Hudavendigar Meşhedi denilen bir türbe yapıldı.

    Yıldırım Bayezid tarafından miladi 1389 yılında inşa edilmiştir. Orhan Gazi'nin türbesinin planıyla aynıdır. 1854 yılındaki deprem sonucu türbenin tamamının yıkıldığı, sonradan temelleri üzerine bugünkü türbenin yapıldığı bilinmektedir. Türbede, Sultan I. Murad'ın etrafı pirinç parmaklıklı sandukasının yanı sıra oğlu Şehzade Yakup (1364 - 1389), torunu Emir Süleyman (öl. 1410), Emir Süleyman'ın oğlu Orhan (1395 - 1429) ve Sultan II. Bayezid'in oğlu Şehzade Mehmed'in (1476 - 1506) sandukaları bulunmaktadır. Toplam 8 sandukadan diğer üçünün kime ait olduğu bilinmemektedir.

SULTAN I. MURAT’IN SON SÖZLERİ

    Hünkâr’ın şehît olmadan önceki son sözleri şunlardı: “İslâm’ın muzafferiyeti, benim şehîd olmama bağlı ise, şehîdlik şerbetini nasîb buyurmasını Cenâb-ı Hakk’danduâ ve niyâz etmiştim. Demek ki duâmkabûl buyuruldu. Allâh’ahamd ve senâ olsun ki, İslâm askerlerinin zaferini gördükten sonra hayâtım son bulmaktadır!..

    Ben artık sizleri, muzaffer askerlerimi ve devletimi Mevlâ’ma emânet ediyorum..”

    Bu sözlerinin ardından Sultan I. Murat’ın temiz nâşı, şehâdetin mübârek kanlarına bürünerek, ilâhî ve ebedî yolculuğa sefer etti!..

“MEŞHED-İ HÜDAVENDİGAR”

    Sultan I. Murat’ın iç organlarının gömülü olduğu Kosova’daki yer de “Meşhed-i Hüdâvendigâr” olarak meşhûr oldu. Meşhed, ism-i mekân olduğundan Sultan I. Murat’ın şehîd olduğu yere “Meşhed-i Hüdâvendigâr” ismi verildi. Meşhed-i Hüdâvendigâr, o kadar mukaddes sayılmıştır ki, Osmanlı, Balkanlar’dan çekilirken bile imzaladığı anlaşmalara bu yer için husûsî bir madde koydurtmuştur.

    Arnavut asıllı Kosovalı rahmetli Ali Yakub Efendi, Osmanlıları çok sever ve hep rahmet ile anardı. Şöyle derdi:“Ben Osmanlılar’ı nasıl sevmeyeyim ki, onlar gelmeseydi, bizler küfrün karanlığı içinde kalacaktık... Bizim memlekette Osmanlı ile dîn muhabbeti öyle mecz olmuştur ki, Osmanlı ile Müslümanlık, değişik lafızlarla birbirlerinin yerine kullanılmıştır. Öyle ki, bazen gayr-i ihtiyârî olarak İslâm’ın şartı yerine «Türklüğün şartı kaçtır?» diye sorulur olmuş, cevaben de İslâm’ın şartları sayılmıştır. Ben her gün bir hatm-i şerîf okusam, her nefeste «YâRabbî! Bu kavme rahmet eyle!» diye duâ etsem, yine de Osmanlıların haklarını ödeyemem!..”