İmam-ı Rabbani R.A. 3.Bölüm

    KERAMETLERİNDEN BİR DEMET

   Müslümanların zayıf düştüğü, küfrün, zulmetin ve sapık kimselerin her tarafı kapladığı bir zamanda, binlerce kâfir İmâm-ı Rabbaninin elinde Müslüman oldu. Çok sayıda fasık ve facir onun güzel hallerini görüp, sohbetini işitip tövbe ederek doğru yolu buldu. Uzaktan yakından çok kimseler, rüyada ve uyanık iken onu görerek yanına koşmuş, huzuruna geldiklerinde gördüklerini aynen bulmuşlardır. Âlim, sâlih, genç, ihtiyar binlerce kimse onu görüp sohbetinde bulununca, feyz alarak kalpleri zikreder olmuştur. Huzurundaki çok sayıda talebeyi hallere, yüksek derecelere kavuşturmuştur. Her an kerametleri görülür, feyz ve bereket yayardı. Kerametlerinin altı binden fazla olduğu bildirilmiştir.

    EDEBE RİÂYET

    Bir gün, hâfızlardan biri, kendi minderlerinden aşağı bir minder koyup üzerine oturarak, Kur’ân-ı kerîm okumağa başladı. İmâm-ıRabbânî hazretleri bu durumun farkına varıp, hemen üzerinde oturduğu yüksek minderi bir kenara çekip yere oturdu. Hiçbir zaman Kur’ân-ı kerîm okumakta olan hâfızdan yüksekte oturmazdı.”

    GECE OLANI GÜNDÜZ ANLATMA!

    Çok uzak memlekette bulunan bir azîz, İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin medhini duyup, Serhend şehrine geldi ve birinin evinde misâfir kaldı. İmâm-ı Rabbânî’den istifâde etmek için geldiğini, ona talebe olmak şerefine kavuşmak istediğini, bunun için çok neşeli olduğunu söyleyince, ev sâhibi İmâm-ı Rabbânî’yi kötülemeye başladı. Misâfir çok üzüldü.Mahcûb oldu. İmâm-ı Rabbânî’ye sığınıp kalbinden; “Ben yalnızAllah rızâsı için, size hizmet niyeti ile gelmiştim. Şu şahıs, beni bu saâdetten mahrum etmek istiyor.” dedi. Bu sırada İmâm-ı Rabbânî birdenbire yalın kılıç gözüküverdi. Hâllerini inkâr eden, o şahsa gereken cezayı verdi ve evden çıktı. O azîz sabahleyin mübârek huzûruna kavuşunca, geceki hâdiseyi arz etmek istedi. Fakat İmâm-ı Rabbânî hazretleri; “Gece olanı, gündüz anlatma!” buyurup, kerâmetini gizledi.

    İŞİN SIRRI BUDUR

    İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin talebelerinden seyyid bir zât şöyle nakletmiştir: “Bir grup tücarla Acîn’de idim. Bu tüccarlar arasında Cân Muhammed adında Celender’den bir zât da vardı. Onunla aramızda bir dostluk kurmuştuk. Bir gün biri bana sultânın, İmâm-ı Rabbânî hazretlerini hapsettiğini söylediğinden çok üzüntülüydüm. Cân Muhammed beni böyle kederli görünce, üzüntümün sebebini sordu. Ben de, İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin hapsedildiğini duyduğum için, böyle olduğumu söyledim. Cân Muhammed bana; “Ben de onun talebesiyim. Bugün işin aslını ondan öğreneceğim.” dedi. Sonra gidip kaylûle yaptı yâni öğle vaktine yakın biraz uyudu. Sonra bu uykusunda, rüyâsında İmâm-ı Rabbânî hazretlerini gördüğünü ve kendisine; “İşittiğiniz haber doğrudur. Fakat bâzı makamları geçmek, Allahü teâlânın celâl sıfatı ile terbiye edilmeye bağlıdır. Eğer öyle olmasaydı o makamları geçmek mümkün olmazdı. Dostlarımıza söyle, gönüllerini hoş tutsunlar, işin sırrı budur.” buyurduğunu söyledi.

    ÇABUK GEL, GEÇ KALDIN!

    İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin akrabâlarından biri şöyle anlatmıştır: “Ben, İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin talebelerinden olmayı arzu ediyordum. Fakat çeşitli mâniler sebebiyle, bir türlü hizmetine girmek nasîb olmamıştı. Bir gece karar verip; “Yarın gidip hâlimi arzedip, beni de talebeleri arasına kabûl etmesini isteyeyim” diye düşündüm. O gece rüyâmda kendimi derin bir deniz kenarında gördüm. İmâm-ı Rabbânî hazretleri ise karşı sâhildeydi. Huzûruna kavuşmak istiyordum. Bana; “Çabuk gel, çabuk gel! Geç kaldın.” buyurdu. Bu sözlerini işitince kalbim zikretmeye başladı. Uykudan uyandım, kalbim artık zikrediyordu. “İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin yolu böyledir. Daha ben sohbette bulunmadan kalbim zikre başladı. Ya bir de sohbetinde bulunsam nasıl olur?” dedim. Sabahleyin İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin huzûruna gidip, gördüğüm rüyâyı bana olan teveccüh ve tasarruflarını anlatarak hâlimi arzettim. Kalbimin zikretmeye başladığını söyledim. Bana; “Yolumuz tam budur. Buna devâm et” buyurdular.”

    YIKILAN PUTHÂNE

    Seyyid Rahmetullah şöyle anlattı: “Dekken melikinin emri üzerine, iki üç arkadaşla bir sahrâya gittik. Orada bir puthâne gördüm. Bir gün İmâm-ı Rabbânî hazretlerinden; “Bir müslümanın elinden bunu yıkma işi gelirse, bunu muhakkak yıksın veya zarar versin. Bu işi yapmaktan kaçınmasın. Çünkü bunu yapan Allah yolunda, din için cihâd eden gâziler sevâbına kavuşur.” diye duymuştum. Onların bu sözlerine güvenerek, arkadaşlarıma; “Bu sahrâda, bu puthâneyi koruyan kimse görünmüyor, burayı yıkalım.” dedim. Duvarlardan biraz yıkınca, civarda tarlalarda çalışan Hindulardan biri, puthâneyi yıktığımızı görmüş. Koşup, o puthânede tapınan köylülere haber vermiş. O sıra bin kişiye yakın bir kalabalığın taşlarla, sopalarla, mızraklarla tam bir kızgınlıkla üzerimize geldiklerini gördük. Ben ve arkadaşlarım hayret ve korkudan ne yapacağımızı şaşırıp, olduğumuz yerde kaldık. Kaçmağa bile cesâret edemedik. Kalbimden Kelime-i şehâdet getirmeye başladım. Bu hâlde iken, İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin kalbine müteveccih oldum ve; “Ey din büyüğü! Sizin nasîhatinize güvenip bu işi yapmağa koyulduk. Allahü teâlânın izniyle bizi bu alçak kâfirlerin elinden kurtar” dedim. Bu yalvarma ve ilticâ esnâsında İmâm-ı Rabbânî’nin sesi kulağıma geldi. “Hiç korkma! Şimdi senin için İslâm askeri gönderiyorum.” diyordu. Arkadaşlarıma; “Bana bir hâl oldu. Hazret-i İmâm’ın sesini duydum. İmâm’ın söz verdiği askerler ne zaman gelecek, bunlar yaklaştı.” dedim. Hindular çok yaklaşmışlardı. O anda birden bire otuz kırk kadar süvâri göründü. Son sürat geldiler, bir kısmını kamçılayıp bizi kurtardılar. Sonra hepsini sürüp götürdüler. Bu iş, İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin tasarrufu ve kerâmeti ile oldu.

    YANAN MALLAR

    İmâm-ı Rabbânî hazretleri talebeleriyle berâber bir yolculuğa çıkmıştı. Bir kervansarayda konakladıkları sırada, talebelerine âniden şöyle buyurdu: “Bu gün buraya bir belâ geleceğini ve herkese sirâyet edeceğini görüyorum. Arkadaşlarımız birbirlerine söylesinler herkes; Bismillâhillezî lâ yedurru me’asmihî şey’ün fil-ardı velâ fissemâi ve hüvessemî’ul-alîm, ve Eûzü bi-kelimâtillâhittâm-mâti min şerri mâ halak duâlarını tekrar tekrar okusunlar. Çünkü bu duâyı kim okursa, Allahü teâlânın inâyeti ile kendisi ve malı korunur.” Bunu söyledikten iki saat geçmeden kervansarayın bâzı kısımlarında yangın çıktı. Bir türlü söndüremediler ve malların çoğu yanıp telef oldu. Bu arada İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin talebelerinden Mevlânâ Abdülmümin Lâhorî’nin de malları yandı. Ona; “Sana hiç kimse okunması îcâbeden duâları söylemedi mi?” buyurdu. Arkadaşları ona bu duâların okunması gerektiğini söylemeyi unutmuşlardı.

    EDEPSİZ NÖBETÇİ

    İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin güvenilir bir talebesi ve oğulları şöyle anlatmışlardır: Bir tüccar, İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin komşularından birinin malını çaldı. Mal sâhibi ise, İmâm-ı Rabbânî hazretlerinin akrabâsından bir genci hırsızlıkla ithâm etti. O genç, hakâret ve dayak korkusundan kaçıp gitti. Serhend’de bu işlerle görevli olan nöbetçi bunu duyunca hazret-i İmâm’ı çağırdı. İşinde gevşeklik gösterenin yanına gitmek îcâbetmediğini bildikleri hâlde, İmâm-ı Rabbânî hazretleri talebelerinden birisi ile, yaya olarak oraya gitti. O edepsiz nöbetçi onların şânına yakışmayan sözler söyledi. Hazret-i İmâm ise gâyet yumuşak cevaplar verdi. Bu esnâda Mevlânâ Tâhir Bedahşî geldi. O kızgın nöbetçiye; “Kimi ayağına çağırdığını biliyor musun? Allahü teâlânın dostlarına kötü davrananlar elbette kısa zamanda cezâsını görür.” dedi. Nöbetçi onları bıraktı. Aradan bir gün geçmeden bu edepsiz nöbetçi, semtinde bulunan büyük bir kalabalıkla münâkaşa etti. İş kavgaya döküldü. O nöbetçi, oğullarından ve akrabâsından yirmi kadar insanla kalabalığa karşı koymak istedi ve evin damına çıktı. O evde harb için saklanan patlayıcı maddeler vardı. Oraya âniden bir ateş düştü ve büyük bir patlama oldu. O nöbetçi, bütün oğlu ve akrabâsı ile havaya uçtu. Cesedleri bile görülmedi. Böylece Allah dostlarına kötü söz söylemenin cezâsını canıyla ödedi.

    NİÇİN YIKILMADI

    Muhammed Hâşim-i Keşmî şöyle anlatmıştır: “Ecmir’de iken, Terâvih namazı kıldığımız mescidin bir duvarı sağlam yapılmamıştı ve bir tarafa doğru eğilmişti. O kadar ki, mescide gelenlerin çoğu ve etrafında bulunanlar oradan geçerken, bugün yarın bu duvar yıkılacak derlerdi. İmâm-ı Rabbânî hazretleri bir gün bu düşüncelerine temasla buyurdu ki: “Bu duvar, bu fakîrler burada kaldığı müddetçe, bize riâyet edip her hâlde yıkılmayacak. Nitekim büyükler; “Bizim şakamız ciddîdir.” buyurmuşlardır. Buyurdukları gibi duvar, İmâm-ı Rabbânî hazretleri oradan ayrılıncaya kadar yıkılmadı. Oradan ayrıldığımız gün, ben, herkes gittikten sonra bir bahâne ile bir saat kadar o mescidin yanında kaldım. Duvarın yıkılıp yıkılmayacağına bakıyordum. İmâm-ı Rabbânî hazretleri mescid görünmez oluncaya kadar uzaklaşınca duvar birdenbire yıkılıverdi.”

    KİM ÖLECEK, KİM KALACAK?

    İmâm-ı Rabbânî hazretleri vefât etmeden altı ay önce, Şâban ayının on beşinci gecesi olan “Berât kandili” gecesini, kendi husûsî odasında ihyâ eyledi. O gece yarısı, kıymetli hanımının bulunduğu odaya geldi. Hanımı dedi ki: “Bu gece ecellerin ve amellerin takdir edildiği gecedir. Kimbilir Allahü teâlâ kimin defterine ölecek ve kimin defterine yaşayacak! diye kaydetti.” İmâm-ı Rabbânî hazretleri bu sözü duyunca; “Niçin tereddüt ve şüphe ile söylüyorsun? Ya isminin, dünyâda yaşayacaklar sahifesinden silindiğini görenin hâli nice olur?” buyurdu. Bunu söyleyince, esrâr yatağı olan kalbinden bir âh çekti. Böylece İmâm-ı Rabbânî hazretleri, o sene vefât edeceğine kerâmetiyle işâret buyurmuşlardı.

    DİN NASÎHATTIR

    Buyurdu ki: “Sünnete çok sıkı sarılmak lâzımdır.” Bu sözleriyle de Peygamber efendimize uymak istemişlerdi. Çünkü, Peygamber efendimiz vefât edecekleri zaman böyle nasîhat eylemişlerdi. Abbâd bin Sâriye’den, Tirmizî ve Ebû Dâvûd şöyle rivâyet eder: “Resûlullah efendimiz bize vâz ediyordu. Bu vâzdan kalbler ürperiyor. Gözler yaşarıyordu. Dedik ki: “Yâ Resûlallah! Bu sözleriniz vedâ vâzına benziyor, bize vasiyet ediniz.” Resûlullah aleyhisselâm buyurdular ki: “Size vasiyetim olsun: Allah’tan korkunuz, bir köle bile emr-i ilâhîyi bildirse dinleyiniz ve yapınız. Yaşayanlarınız çok şeyler görecek. O zaman benim ve Hulefâ-i râşidînin sünnetine gâyet sıkı sarılınız, onu elden kaçırmayınız. Dinde bid’atten çok sakınınız. Çünkü bütün bid’atler dalâlettir, sapıklıktır.”İmâm-ı Rabbânî hazretleri vasiyetine devamla şöyle buyurdu: “Dînimizin sâhibi Resûlullah efendimiz, nasîhatlerin en incelerini bile; “Din nasîhattır” hadîs-i şerîfi gereğince ihmâl etmediler. Dînimizin kıymetli kitaplarından, tam tâbi olmak yolunu öğreniniz ve bununla amel ediniz. Benim techiz ve tekfîn işlerimde sünnete uyunuz.” Bundan evvel daha önce mübârek hanımına buyurmuştu ki: “Eğer ben senden evvel, bu sıkıntılarla dolu dünyâdan âhirete gidersem, benim kefenimi, senin mehr parandan aldırırsın.”

    Sonuç olarak İmam Rabbânî, kendi düşüncesini şöyle özetler: 

    “Bilesin ki, Hacegan yolunun şartları şunlardır: Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat itikadını benimsemek, Hz. Muhammed Mustafa(s.a.v)’nın sünnetine uymak, Kötü bidatlardan ve nefsani arzulardan uzak durmak, Mümkün olduğunca azimet ile amel etmek.”

    İTİKADÎ GÖRÜŞLERİ 

    Hint yarımadasının yetiştirdiği ender şahsiyetlerden biri kabul edilen İmam Rabbanî, tasavvuf alanında temayüz etmesine rağmen, irşadçı kişiliği ile İslami ilimlerin hemen her dalında kalem oynatmıştır. Bunların başında da İslâm akaidi gelmektedir. Ona göre akaid, dinin aslı, özü, temeli ve dayanağı olması bakımından en başta değerlendirilmesi gereken bir konudur. İslâm esaslarının öğretilme yöntemi hususunda yazdığı bir mektubunda, inanç konusunun öğretimde başa alınmasının gerekliliğini vurguladıktan sonra bu konuda oluşabilecek bir bozukluğun ahirette kişinin ebedî hayatına malolabileceğine dikkat çeker.

    O zaten mektuplarında dinin üç yönüne özellikle vurgu yapar: inanç, ibadet ve zühd. Aslında bu anlayış, İslâm coğrafyasında özellikle sünni sufi kesimin geleneksel yaklaşımıdır. İman konusunun böylesine önemsenmesi ise tüm kesimlerde aynı derecededir. Bilhassa klasik kelam kitaplarında iman konusu ahiret bölümü içinde yer alır. Zira kişinin gerçekten inanıp inanmadığı orada ortaya çıkacaktır. Daha da önemlisi imanın esas işlevi orada görülecektir. İmam Rabbani bu geleneğe uyarak inanç konusunun dinin özünü oluşturduğunu, bu hususta olabilecek bir bozulmanın dinin tamamını etkileyeceğini, hâlbuki ibadet ve zühd gibi konularda meydana gelebilecek bir aksaklığın veya eksikliğin tevbe ile telafi edilebileceğinin ve edilmese bile affının imkân dâhilinde olduğunun altını çizer.

    Bu tavrıyla İmam Rabbanî, imanı “tasdik ”ten ibaret gören kelamcıların tarafında yer alıyor görünmekle birlikte, imanı tarif ederken “kalbin tasdiki ve dilin ikrarı” ifadesini kullanması, daha da önemlisi “ikrarın, tasdik kadar önemli” olduğunu vurgulaması, onu hanefî-matüridî ekol içerisinde değerlendirmeye sevk eden önemli bir ayrıntıdır. Bir diğer mektubunda ise marifet iman farkına değinmekte ve marifetin kesinlikle iman olamayacağını, Hz. Peygamber devrindeki bir kısım Ehl-i Kitap’ın onun peygamber olduğunu bilmelerine rağmen iman etmemiş olmalarını delil getirerek ileri sürer.

    Ancak irşadcı kimliğinden kaynaklanan, ibadetlere önem verme tavrı, hemen her yerde belirgin olarak gözükmektedir. Her ne kadar İmam Rabbani teorik planda sünni kelam geleneği tarafında yer alıyorsa da pratikte selefi bir duruş sergilemekte ve inancı zikrettiği her yerde peşinen amele de vurgu yapmaktadır. Aslında bu tavır, Kur’an’ın bütünü göz önüne alındığında ilahi kelamın ruhuna uygundur. Zira Kur’an’da sıkça “Ey iman edenler...” buyruğunun hemen akabinde “salih amel işleyenler” ibaresi yer almaktadır.

    Ayrıca sufilerin teoriden daha çok pratiğe önem vermeleri dolayısıyla onun böylesi bir tavır içerisinde olması yaşadığı ortamın doğal bir sonucu olabilir. 

    BİLGİ KAYNAKLARI

    İmam Rabbanî, bilgi kaynakları olarak Kur’an ve Sünneti ön plana çıkarmakla birlikte bir sufi olmasına rağmen akla yer vermesi dikkat çekicidir. Ancak her ne kadar aklı bir bilgi kaynağı kabul ederse de “eksik delil” olma yönünü de vurgulamadan geçmez. Zira ona göre delil ancak peygamberin Allah’tan getirdiğidir. Çünkü insanlar Allah’a karşı sorumludurlar. Bu sorumluluklarının oluşabilmesi için Allah’ın onlara bir takım yükümlülükler yüklemesi gerekir. Bu yükümlülüklerin bilinme kaynağı da Allah’ın elçisi olma niteliğini haiz olan peygamberlerdir. (186. Mektup.193. Mektup.290. Mektup). .193. mektup.67. Mektup.17. Mektup.91. Mektup.el-Mu’cemu’l-müfehres, “amel” md)

    Sonuçta, İmam Rabbanî’nin kesin ve eksiksiz iki bilgi kaynağı öngördüğünü kolaylıkla tesbit etmek mümkündür: Birincisi peygamberin Allah’tan getirdiği kitap, ikincisi ise Allah’ın denetim ve gözetiminde bulunan peygamberin uygulamaları (sünnet). Nitekim onun Allah’ın görülmesi (ru’yetullah) ile ilgili “Muhaliflerin değerlendirmeleri görüleni görülmeyene kıyaslamaktır.” yorumu bu değerlendirmeyi pekiştirmektedir. Zira kıyas aklın bir ürünüdür. Hâlbuki nas bulunurken kıyasa gitmek doğru değildir. Eğer ortada Kur’an veya Sünnet ’ten bir nas var ise onları terkedip akla veya onun verilerine uymak usule aykırıdır.

    Peygamberden gelen nassın itikadda delil olarak kullanılabilmesi için iki özelliğin bulunmasının gerekliliğini ileri sürer: Tevatür ve zarurilik. Tevatür mevcut nassın peygamberden geldiğinin kesin göstergesidir. Zira yalanda ittifak etme ihtimalleri bulunmayan topluluklarca bize intikal ettirilmişlerdir. Zarurilik terimi ise nassın anlaşılmasında müphemlik ihtimalinin bulunmaması yani delalet bakımandan kati olması anlamında kullanmaktadır. Nassın mahiyetinde bir müphemlik ya da farklı yoruma açık olma gibi bir durum sözkonusu ise nassın kesinliği (delalet-i katiliği) zedelenir inanç konusunda kesin delil olma niteliği ortadan kalkar.

    İmam Rabbanî, ilahiyat konusunda temelde hanefî-matüridî çizgide yer alır. Mektuplarında İmam Ebu Hanife’nin adını zikrederek atıfta bulunması bunun en açık göstergesidir. Zaten yaşadığı yer özellikle Hanefi mezhebinin hakim olduğu bir bölgedir. İleride akaidin konuları tek tek ele alınırken bu özelliği daha bariz olarak görülecektir. 

    1. Allah’ın Sıfatları ve İsimleri İmam Rabbanî, sünnî kelamcıların geleneğinde olduğu gibi Allah’ın sıfatlarını selbî ve subutî şeklinde temel iki kategoriye ayırır. Selbî sıfatların bazının itibari olduğunu ileri sürmekle birlikte hangilerinin selbî olduğu noktasına pek açıklık getirmez. İmam Rabbanî, Allah’ın varlığı ve birliğinin bedihi yani bir delile ve düşünmeye gerek duyulmayacak kadar açık olduğu kanaatindedir. Ona göre ancak kalbinde hastalık bulunan insanlar delile ihtiyaç duyar. Bu da zaten normal bir durum değil, hastalıktan kaynaklanan bir malulluk halidir. Bu duruma şaşının “bir”i “iki” görmesini örnek olarak getirir. Gördüğünün iki değil bir olduğuna ikna etmek için ona bir takım deliller getirmek gerekir, ancak normal bir insanın buna ihtiyacı yoktur der.

    Ancak şu sorunun cevabını bulmak o kadar da kolay olmasa gerek: “Madem bu konu bu kadar bedihi neden İmam Rabbanî gibi insanlar azınlıktadır?” Subutî sıfatlara hakiki sıfatlar denildiğini de ifade eden İmam Rabbanî’nin tekvin sıfatını bu kapsama dâhil etmesi ehl-i sünnet içerisinde matüridî ekolünün yanında yer aldığının açık göstergesidir. Sıfatlar için “Allah’ın zatına zaid gerçeklikleri olan kadîm manalardır” şeklindeki tarifi özenle zikretmesi her ne kadar ilk planda mutezileye gönderme yapıyor imajını uyandırsa da, gerçekte mensubu bulunduğu sufi çevrelere bir serzeniştir. “Fırka-i naciye olan sufiler bile sıfatların zatın aynı olduğunu söylediler.” ifadesi bu serzenişin yazılı belgesidir. 

    Bir diğer altını çizdiği önemli nokta ise, “Sıfatlarla tanımlanmış bir tanrı mı yetkindir?” yoksa “Soyutlanmış diğer bir ifade ile selbî olarak tanıtılmış bir tanrı mı yetkindir?” İmam Rabbanî, bu sorulardan birincisine olumlu, ikincisine ise olumsuz cevap verir. Ona göre Tanrı’nın yetkinliği sıfatları iledir. Sıfatlardan soyutlanmış bir tanrının yetkin olması düşünülemeyeceği gibi, böyle bir tanrının varlığı bile şüphe götürür.

    Allah’ın isimlerine gelince, Allah’a isim vermede nasların esas alınması gerektiğini savunan İmam Rabbanî, bu tavrıyla isimlerin tevkîfî olduğunu iddia edenlerin yanında yer alır. Bu görüşüne çok cömert anlamına gelen “cevad” ve “seha” isimlerini örnek olarak sunar ve cevad ismi naslarda geçtiği için Allah hakkında kullanılması caizken, diğeri naslarda geçmediği için caiz değildir der.

    Demek ki insan yapma ve yapmama noktasında özgür olduğu gibi neyi, nasıl yapacağı konusunda da özgürdür. Nitekim Allah’ın peygamber göndererek, insanları iyiliğe sevk etmesi bunun en güzel delilidir.

    İmam Rabbanî, zamanında felsefeci ve hinduların özellikle Hz. Peygamberin şahsında İslam’a ve İslamî sembollere yönelik saldırılarına karşılık “İsbâtü’n-nübüvve” adlı eserini kaleme alarak peygamberlik hakkındaki görüşlerini dile getirmiştir. Ona göre İnsan sahip olduğu duyularla her ne kadar görünen âlemi, aklı ile de vacip, caiz, mümkün gibi bir takım ma’kulatı kavrasa da bunların ötesine geçmesi özellikle gaybî bilgileri edinmesi imkan dahilinde değildir. İnsanların ilmî ve amelî olarak olgunlaşması, gerçek inancı bulması, sahih amele yönelmesi, kalbî hastalıklardan kurtulup güzel ahlaka ermesi yani Allah ve kul katında iyi bir insan olabilmesi için peygamberliğe ihtiyaç vardır, zaten peygamberlerin görevleri de budur.

    İmam Rabbanî, hem sahabe arasındaki üstünlük hem de aralarında çıkan çatışma ve çekişmelerde ehl-i sünnetin genel kanaatini benimser. Sahabe arasında çıkmış bulunan bu karışıklık konusunda İslam Tarihi boyunca fikir yürütenleri üç grupta toplamak mümkündür: a. Olayları tamamen dinî alana çekip tarafları dinî olarak yargılayanlar. b. Olayları siyasî platformda cereyan eden çekişmelerden ibaret gören ve tarafların tutumlarını bu çerçevede değerlendirenler c. Olayları dinileştirmekle birlikte birinci grupta olduğu gibi katı bir değerlendirme içine girmeyip tarafların herbirini siyasî kimliklerinden soyutlayıp bir din önderi gibi kabul etmek suretiyle meydana gelmiş olan çatışmayı içtihad farklılığından doğan bir çekişme olarak görenler. (İmam Rabbanî, İsbâtü’n-nübüvve, s. 6. 40.Mektûbât, I, 361-367 (302. Mektup). 4Nisa, 4/95. 42Mektûbât, III, 21 (17. Mektup). 43bk. Cağfer Karadaş, a.g.e., s. 31. 44 Mektûbât, III, 21 (17. Mektup). Ali el-Karî, Keşfu’l-hıdır fî hâli’l-Hıdır, Ahmed Akın Çığman Özel Ktp. vr. 93.) 

    Birinci gruptakilere Hariciler ve Şia’yı, ikinci gruptakilere Hz. Ali, Hz. Muaviye ve devirlerindeki sahabenin çoğu, üçüncü gruptakiler ise Ehl-i Sünneti örnek gösterebiliriz. İmam Rabbanî de bu üçüncü grup içinde yer almaktadır. Onun değerlendirmesinde iki temel ön kabul vardır:

    a. Sahabe mal, makam düşkünü olamaz. Çünkü bunlar nefs-i emmaredendir. Hâlbuki onlar Hz. Peygamberin sohbeti ile temizlenmiş kimselerdir. 

    b. Gerçekleşmiş olan mücadelede Hz. Ali haklıdır, Hz. Muaviye ise içtihadında hata etmiştir. Bunlardan birincisi sufice, ikincisi ise fakihce bir yaklaşımdır. Hâlbuki buradaki çekişme dini bir meseleyi çözmenin haricinde bir mülk davası, siyasi bir kazanım elde etme mücadelesidir. Hz. Ali ve Muaviye, olayı böyle gördüklerinden dolayı birbirlerine yönelik dini bir nitelemede bulunmamışlardır. Ayrıca burada Hz. Ali ne kadar haklıysa, Hz. Muaviye de o kadar haklıdır. Ayrıca bu iki lideri tek başlarına değerlendirmek de mümkün değildir, zira kendilerine biat etmiş olan taraflarının beklentilerine cevap vermek durumundadırlar. Bundan dolayı taraflardan birinin mücadaleden kolaylıkla çekilmesi beklenilmemelidir. Bu mücadeleye Hz. Ali ve Muaviye gibi bakılmış olsa problem büyük ölçüde çözüme kavuşur. Sahabeden herhangi birisinin siyasi bir çekişmeden dolayı suçlanması doğru olmaz. Zaten kimin suçlu olduğunu tespit etmek de pek kolay gözükmemektedir. Ancak Ehl-i Sünneti böyle bir tutuma iten sebeplerin de göz ardı edilmemesi gerekir. 

    Birinci olarak Haricilerin ve Şia’nın katı bir tutum içinde olayları dini bir alana çekmek suretiyle sahabeden bazını tekfir etmeleri Ehl-i Sünnetin sahabenin tamamını kusursuz görme psokolijisine itmiştir. 

    İkincisi, Hz. Peygamberin güzide ashabının böylesi bir karışıklık içerisinde bulunmasını sonrakiler kabullenememiş, hatta söyle bir söz bile söylenmiştir: “ Kılıçlarınızın karışmadığı olaylara kalemleriniz karışmasın”. Bu iki sebebin yanı sıra özellikle Hristiyanların Hz. İsa’nın havarilerini yüceltmeleri, Müslümanların da sahabeyi bu şekilde yüceltmelerine sebep olmuş olabilir. Bunlara ek olarak İmam Rabbanî için söylenecek bir sebep ise onun sufi kişiliğinden kaynaklanan tavır alışıdır. “Onlar nefs-i emmare sahibi değildirler” şeklinde tasavvufi bir nitelemeyi sahabe için kullanması bunun en güzel delilidir. Ayrıca sufi gelenekte şeyhi yüceltme davranışının yanı sıra onu kusursuz (kamil), beraberindekileri de kusursuz kılan (mükemmil) olarak görme inancı tarikat silsilelerinin dayandığı sahabeyi de kusursuz görmeye sevk etmiş olabilir. (Mektûbât, II, 114 (67. Mektup); III, 22-23 (17. Mektup).”Kamil” ve “mükemmil” terimleri için bk. Mektûbât, I, 346 (292. Mektup)

    MEKTUBATIN MUHTEVASI

    Hindu adet ve geleneklerinin yaygınlaştığı ve eş zamanlı olarak Müslümanlarda dini değerlere ait sapmaların baş gösterdiği bir dönemde İmam Rabbani, kendisine soru sormak üzere yazılan mektuplara verdiği cevaplarla tüm Müslümanlara bir anlamda rehberlik yapmıştır.

    Bu mektupların bir araya getirilmesiyle oluşturulan Mektubat, tasavvufi içeriklidir. Mektuplar bürokrat, alim, idareci ve halktan olmak üzere kadın-erkek her kesimden gelen sorulara cevap niteliğinde yazılmıştır. Mektuplara baktığımızda adeta puzzlenin parçaları gibi bir tabloyla karşılaşırız.

    Mektubatın İslam Dünyasına Hizmetlerini;

    1. Müslümanların zihinlerinde yenilenme ve öze dönme noktasında formatlama,

    2. Tasavvuf ehline katkı,

    3. Bid’at ve hurafelerin fark edilmesine yardımcı olmak gibi sayabiliriz.

    İmam Rabbani tasavvuf için; ‘delille bilineni keşf ile idrak etmektir’ der.

    Ruh manevi yolculukta dünyevi standartlardan kurtulur ve manen yükselmeye başlar, böylece hafifler, şeffaflaşır. Şeffaflaşma ise bazı hallere daha kolay vakıf olmayı beraberinde getirir. Bu vesileyle Cenab-ı Hakk’ın isim ve sıfatlarının bulunduğu âleme doğru yolculuğa çıkar. Bu âlemi ziyaret ederek isim ve sıfatlara olan inancı pekişir. Bu yolculuk; kişinin kendi feyz aldığı ve bir peygamberle irtibatlı olan ilahi isme kadar sürer.

    İmam Rabbani, ‘şeffaf manevi merkez’ olarak da tanımlayabileceğimiz letaifin yerlerini ilk söyleyen âlimdir. Kişi zikrullahı bu merkezlere yerleştirdikçe miraca hazır hale gelir. Letaifi insan ruhunun derinliklerinin penceresi, zikrullahı da o pencerelerden içeri atılan ateş olarak düşünebiliriz. Bu ateş vesilesiyle içeride temizlik olur.

    Kalpde her an Allah’ı bulundurmak üzere yapılan çalışmanın adı murakabedir. Murakabe de sırasıyla; ehadiyyet, maiyyet, akrabiyyet, muhabbet ve vahdaniyet aşamaları yaşanır. İnsan murakabeye niyetlenince daima; “İlahi ente maksudi ve rızake matlubi (Allah’ım maksadım Sensin ve Senin rızanı taleb ediyorum) sözünü söylemeli ve kalbini buna hep hazır tutmalıdır. Ehadiyyet mertebesi olan ilk mertebede “İhlas suresi” okunur ki Allah doğru bir şekilde tanınsın. Sonra Hadid suresindeki “Her nerede olursanız olun O sizinle beraberdir” ayeti üzerinde tefekkür edilir.

    Murakabenin diğer aşamalarında ise sırasıyla, Kaff suresindeki “Biz insana şah damarından daha yakınız” ve Maide suresindeki “ Allah onları sever onlar da Allah’ı sever” ayetleri üzerinde tefekkür edilir.

    İmam Rabbani Seyr-i Süluk mertebelerini en detaylı anlatan mutasavvıftır.

    Vahdet- Şuhud anlayışını Vahdet-i Vücuttan daha yukarı görür. Çünkü Vahdet-i Şuhudda âleme gelinir ve kulluk devam eder. İmam Rabbani en son noktanın ubudiyet olduğu üzerine vurgu yapar.

    Dedikodulara sebebiyet vermesin diye şeyhe icazet verme (kişilere manevi yol göstericilik yapmak üzere vazifelendirme) yazılı olarak İmam Rabbani’yle birlikte başlamıştır.

    İmam Rabbani, dönemindeki muhalif tutum ve sapkın anlayışların düzelmesi için yaptığı hizmetler vesilesiyle kendini sıla yani bir köprü olarak görmüştür.

    İMAM RABBANİ (kuddise sirruhu)’dan HİKMETLİ SÖZLER

    Edebi gözetmek, zikirden üstündür. Edebi gözetmeyen Hakk’a kavuşamaz.

    Ehlin gönlü için (ailenin gönlünü almak için) günah işlemek ahmaklıktır.

    Farzı bırakıp, nafile ibadetleri yapmak boşuna vakit geçirmektir.

    Gına sahiplerinin yani zenginlerin, alçak gönüllü olması güzeldir. Fakirlerin ise onurlu olması lazımdır.

    Kalbin tasviyesi (temizlenmesi); İslamiyet’e uymakla, sünnetlere yapışmakla, bid’atlerden kaçmakla ve nefse tatlı gelen şeylerden sakınmakla olur. Zikir ve rehberi, doğru yolu gösteren âlimi sevmek bunu kolaylaştırır.

    Kalbin birçok şeyleri sevmesinin sebebi, hep o bir şey içindir. O da nefsdir.

    Kâfirlere kıymet vermek, Müslümanlığı aşağılamak olur.

    Kelime-i tevhid; putlara ibadeti bırakıp, Hak Teâlâ’ya ibadet etmek demektir.

    Küfür, nefs-i emmarenin isteklerinden hâsıl olur.

    Malı zarardan korumanın ilacı, zekât vermektir.

    Mubahları gelişi güzel kullanan, şüpheli şeyleri yapmağa başlar. Şüphelileri yapmak da harama yol açar.

    Büyükleri sevmek, saadetin sermayesidir. Muhabbete müdahane, gevşeklik sığmaz.

    Nefs bir kötülük deposudur. Kendini iyi sanarak Cehl-i mürekkeb olmuştur.

    Nefse, günahlardan kaçmak, ibadet yapmaktan daha güç gelir. Onun için günahtan kaçmak daha sevaptır.

    Rezzak olan Hak Teâlâ, rızıklara kefil olmuş, kullarını bu sıkıntıdan kurtarmıştır.

    Saadet, ömrü uzun ve ibadeti çok olanındır.

    Seadet-i ebediyyeye kavuşmak, peygamberlere uymağa bağlıdır.

    Sohbeti ganimet bilmelidir. Sohbetin üstünlüğü, bütün üstünlüklerin ve kemallerin üstüdür.

    Sünnet ile bid’at birbirinin zıddıdır. Birini yapınca öteki yok olur.

    Zahid, dünyaya gönül bağlamadığı için, insanların en akıllısıdır.

    Zekât niyeti ile bir kuruş vermek, dağlar kadar altını sadaka olarak vermekten kat kat daha sevaptır.

    Salih ameller İslam’ın beş şartıdır. Salih amelleri yapmadan kalp selamette olmaz.

    Cennet ile Cehennem ‘den başka ebedi bir yer yoktur. Cennet’e girmek için iman ve dinin emirlerine uymak lazımdır.

    Dünyayı maksat edinmemeli. Dünya, nefsin arzularına yardımcıdır. Dünya ve ahiret bir arada olmaz. Dünyaya düşkün olmak, günahların başıdır. Dünyaya düşkün olanlar ahirette zarar görür. Dünyaya düşkün olmamanın ilacı, İslamiyet’e uymaktır.

    Bu zamanda dünyayı terk etmek çok zordur. Dünyayı terk lazımdır. Hakikaten terk edemeyen, hükmen terk etmelidir ki, ahirette kurtulabilsin. Hükmen terk etmek de büyük nimettir. Bu da, yemekte, içmekte, giyinmekte, meskende, dinin hududundan dışarıya taşmamakla olur.

    Dünyayı terk etmek iki türlüdür; birincisi, mubahların, zaruret miktarından fazlasını terktir. Bu çok iyidir. İkincisi, haramları ve şüphelileri terk edip yalnız mubahları kullanmaktır. Bu zamanda bu da iyidir.

    Tesbih okumak (sübhanallah demek), tövbenin anahtarı ve hatta özüdür.

    Vakit çok kıymetlidir. Kıymetli şeyler için kullanmak lazımdır. İşlerin en kıymetlisi sahibine hizmet etmektir. Yani Allahü telaya ibadet ve taat etmektir.

    Gençlik zamanında dinin emirlerine uymak, dünya ve ahiret nimetlerinin en üstünüdür.

    Annenin yavrusuna faydası olmadığı (annenin yavrusundan kaçacağı) kıyamet günü için, hazırlık yapmayana yazıklar olsun!

    Ayet-i kerimede mealen; “Vallahu basirun= Allah onların ne yaptıklarını görmektedir” buyruldu. Allahü Teâlâ her şeyi gördüğü halde, (insanlar) çirkin işleri yaparlar. Aşağı bir kimsenin bile bu işleri gördüğünü bilseler, vaz geçerler yapmazlar. Bunlar ya Hak telanın görmesine inanmıyorlar yahut onun görmesine kıymet vermiyorlar. İmanı olana her ikisi de yakışmaz.

    Velilerin hiçbiri, peygamber mertebesine varamaz.

    Velilerin hiçbiri, Sahabe [eshab-ı kiramın] mertebesine çıkamaz.

    İhlas ile yapılan küçük bir iş, senelerce yapılan ibadetler gibi kazanç (sevap) hâsıl eder.

    Her ibadeti seve seve yapmalı. Kul hakkına dokunmamağa, hakkı olanlara hakkını ödemeğe titizlikle çalışmalıdır.

    Dünyanın vefasızlıkta eşi yoktur, dünyayı isteyenler de alçaklıkta ve bahillikte (cimrilikte) meşhurdur. Aziz ömrünü, bu vefasızın ve değersizin peşinde harcayanlara yazıklar ve korkular olsun.

    Gençlik çağının kıymetini biliniz! Bu kıymetli günlerinizde, İslamiyet bilgilerini öğreniniz ve bu bilgilere uygun yaşayınız! Kıymetli ömrünüzü faydasız, boş şeyler arkasında, oyun ve eğlence ile geçirmemek için uyanık olunuz.

    İnsanlar riyazet deyince, açlık çekmeği ve oruç tutmağı anladılar. Hâlbuki dinimizin emrettiği kadar yemek için dikkat etmek, binlerce sene nafile oruç tutmaktan daha faydalıdır.

    Bir kimsenin önüne lezzetli, tatlı yemekler konsa, iştihası olduğu halde ve hepsini yemek istediği halde, dinimizin emrettiği kadar yiyip, fazlasını bırakması, şiddetli bir riyazettir ve diğer riyazetlerden çok üstündür.

    Bir farzı vaktinde yapmak, bin sene nafile ibadet yapmaktan daha çok faydalıdır.

    Ölmek, felaket değildir. Öldükten sonra, başına gelecekleri bilmemek felakettir.

    Sonsuz kurtuluşa kavuşmak için, üç şey muhakkak lazımdır: İlim, amel, ihlas.

    Ölülere dua ve istiğfar etmekle ve onlar için sadaka vermekle, imdatlarına yetişmek lazımdır.

    Dünyayı ele geçirmek için ahireti vermek ve insanlara yaranmak için Allahü Teâlâ’yı bırakmak ahmaklıktır.

    Nefse kolay ve tatlı gelen şeyi saadet zan etmemeli, nefse güç ve acı gelenleri de şekavet ve felaket sanmamalıdır.

    Birkaç günlük zamanı büyük nimet bilerek, Allahü Teâlâ’nın beğendiği şeyleri yapmağa çalışmalıdır.

    İbadetlerin hepsini kendinde toplayan ve insanı Allahü Teâlâ’ya en çok yaklaştıran şey namazdır.

    Cahillerin, büyüklere dil uzatmalarına sebep olmayınız! Her işinizin İslamiyet’e uygun olması için, Allahü Teâlâ’ya yalvarınız.

    Geçici lezzetlere, çabuk biten, tükenen dünyalıklara aldanmamalıdır.

    İhsan sahibinin kapısı çalınınca açılır.

    Gönül dalgınlığının ilacı; gönlünü Allahü Teâlâ’ya vermiş olanların sohbetidir.

    Dünya hayatı pek kısadır. Bunu en lüzumlu şeyde kullanmak gerekir. Bu en lüzumlu şey de, kalbini toparlamış olanların yanında bulunmaktır. Hiçbir şey sohbet gibi faydalı olmaz.

    Peygamberlere uymak, kişiyi yüksek derecelere ulaştırır; asfiyâ, yani gönlü saf olan büyüklere tâbî olmak, büyük mertebelere vâsıl eder. Hazret-i Ebû Bekir -radıyallâhu anh- dâimâ Peygamber Efendimiz’e tâbî olarak O’nu tasdîk etme saâdetine koştu ve sıddîkların başı oldu. Lânetli Ebû Cehil ise tâbî olma kabiliyetini nefsani arzularının mezbelesinde ziyan ettiği için mel’unların önderi oldu.”

    “Âlimlerin dünyaya olan düşkünlüğü, güzel yüzleri üzerinde bir lekedir. Bu gibi âlimlerin ilmi, halka fayda verse de kendilerine fayda sağlamaz. Her ne kadar dinin güçlenmesi bunların omuzlarına bırakılmışsa da buna itibar edilmez. Zira dîni takviye, bazen zalim ve günahkâr kimselerin eliyle de olabilir… Hâlbuki âlimler dünyaya düşkünlük göstermez ve makam, riyaset, mal ve üstünlük sevdasını bertaraf edebilirlerse, işte onlar, âhiret âlimleri ve peygamber vârisi olurlar. Ayrıca onlar, mahlûkatın en üstünüdürler.”

    “Dünya âhiretin tarlasıdır. O tarlayı ekmeyip verimli toprağını boş bırakan ve amel tohumlarını zayi eden kişiye yazıklar olsun! Bilmek gerekir ki, toprağın boş bırakılıp zayi edilmesi ya oraya hiçbir şey ekmemekle olur, ya da oraya çürük ve bozuk tohum atmak suretiyle olur. (Yani kişi ya ömrünü boş geçirmek ya da nefsani arzularla ziyan etmek suretiyle ebedî hüsrâna düşer.) Herkesçe mâlûmdur ki, zâyî etmenin bu ikinci kısmının zararı, birinci kısma göre daha fazladır.”

    “Müstehapların yerine getirilmesi hususunda gevşeklik gösterilmemelidir. Zira müstehaplar Cenâb-ı Hakk’ın sevdiği ve razı olduğu şeylerdir. Kişi, yeryüzünün bir köşesinde Hak Teâlâ’nın sevdiği ve razı olduğu bir ameli bilir ve onu yapma imkânı olursa bunu ganimet bilmelidir. Bu durum, birkaç kırık saksı parçası ile değerli taşları satın alan kişinin hâline benzer.”

    “Bilesin ki, hususi bir hâdise üzerine nâzil olan bir sûre veya ayet, onu okuyan kişiye o mevzuda tam bir fayda sağlar. Meselâ nefs tezkiyesiyle alâkalı bir ayeti okumanın, nefsi kötü huylardan arındırmada büyük bir tesiri vardır. Diğerleri de bu şekildedir.”

    “Bu fakire göre insanların üstünlüğünün sebebi, dini desteklemeleri ve dinin hükümlerini tebliğ için malı ve canı feda hususunda öncü olmalarıdır. Rasûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz bu hususta herkesten daha önde olduğu için, her mü ‘mine emsalsiz bir örnek olmuştur. Aynen bunun gibi, dini destekleme ve tebliğ hususunda öncü olan diğer kişiler de arkadan gelenlere örnek olmuşlardır.”

    Cenâb-ı Hak kullarına şu duâyı tâlim buyurur:“…Rabbimiz! Bize gözümüzü aydınlatacak eşler ve zürriyetler ihsân eyle ve bizi takvâ sahiplerine önder kıl!” (el-Furkân, 74) Yani takvâ sahibi olmak kâfî değildir, takvâda önder olmaya gayret etmek lâzımdır.

    “İnsanın yaratılış gâyesi, kulluk vazifelerini yerine getirmektir. Kime yolun başında veya ortasında aşk ve muhabbet bahşedilirse, bundan maksat, Hak Teâlâ’nın dışındakilerden alâkayı kesmesini sağlamaktır. Yoksa aşk ve muhabbetin kendisi asıl maksat değildir. Bilâkis bunlar, kulluk makâmını elde etmek için birer vâsıtadır. Sâlik, mâsivânın esâret ve kulluğundan tamamen kurtulduğu takdirde ancak Allah Teâlâ’nın kulu olabilir. Velâyet mertebelerinin en üstünü de ubûdiyet (kulluk) mertebesidir. Velâyet mertebeleri içerisinde bundan daha üstün bir makam yoktur.”

    “İnsanın yaratılışındaki maksat, kendisine emredilen ibadetleri yerine getirmektir. İbadetlerin edâsından maksat da îmânın hakîkati demek olan «yakîn»i elde etmektir.”

    “Muhabbette hîleye yer yoktur. Çünkü seven, artık sevgilisine tutkun bir kara sevdâlı olup ona muhâlefet edemez ve sevgilisinin muhâliflerine de aslâ meyledemez. Onlara hiçbir şekilde tâviz veremez.”

    “Allah Teâlâ, siyah-beyaz bütün ırklara gönderilen Beşeriyetin Efendisi -sallâllâhu aleyhi ve sellem- hürmetine bizi ve sizi yaşanmayan sözden, amelsiz ilimden kurtarsın! Âmîn!..”

    İmâm-ı Rabbânî Hazretlerinin Şirk ve Tehlikesine Dair Beyânları

    Şer-i Şerîf, mükelleflere hitabında erkek cinsini kadın cinsine gâlip kılarak erkeklere ait lafız kalıplarıyla, hem erkeklere hem de kadınlara emir ve yasaklamalarda bulunur. Bazense doğrudan kadınlar muhatap alınarak onlara ait lafız kalıplarıyla birtakım hükümler beyan edilir. Allah Te‘âlâ’nın her bir fiilinde birçok hikmet bulunduğu gibi, bu hitap şeklinde de birçok hikmet vardır. Erkeklerin, hükümlerin çoğunda hususi olarak muhatap alınmasının sebebi erkeğin insan cinsinin aslı olmasıdır. Ancak Dîn-i Mübîn-i İslâm’ın hükümlerinin kahir ekseriyetinde kadınlar da erkekler gibi eşit derecede mükelleftirler. Asıl olan, emir ve nehiylerde erkeklerin ve kadınların eşit olmasıdır.

    İmâm Rabbânî Müceddîdi’l-Elfi’s-Sânî (Kuddise Sirruhû) Hazretlerinin mektûbâtında da, üç mektupta kadınlar muhatap alınarak kendilerine mektup gönderilmiştir. Bu mektupların içerikleri her ne kadar erkekleri de ilgilendiriyorsa da özellikle kadınlara nasihatte bulunulmasının ayrı bir nüktesi vardır. Bununla beraber anlaşılan o ki İmâm Rabbâni Hazretlerinin mürîdânı arasında kadınların da ciddi bir itibarı vardır. Bu sebeple erkeklere yazdığı mektupların ekserisiyle kadınlar da muhataptır.

    Bu üç mektubun üçü de üçüncü cilttedir. 17. Mektup akîde, 34. Mektup nasihat, 41. Mektup da kadınlara ait husûsî nasihatler hakkındadır.

    Üçüncü cildin 41. Mektubuna, akîde ile ilgili meselelere giriş yapmadan evvel, kadınların Peygamber Efendimiz (Sallallâhu Aleyhi ve Sellem)e bî‘atı hakkında nazil olan Mümtehine Sûresi’nin 12. âyet-i kerîmesiyle başlar ve geniş bir îzâhta bulunur:«Ey Nebiy(y-i zîşân)! İnanan kadınlar sana gelip de, Allâh’a hiçbir şeyi ortak koşmayacaklarına, hırsızlık yapmayacaklarına, zina etmeyeceklerine, (kızlarını diri diri gömerek) çocuklarını öldürmeyeceklerine, (başkasından doğurdukları çocukları kocalarına getirip: “Bu senin çocuğun!” diyerek) elleriyle ayakları arasında kendisini uyduracakları bir iftira (meydana) getirmeyeceklerine ve (Allâh’a ve peygamberine itaat hususunda) güzel tanınan herhangi bir şey hakkında sana isyan etmeyeceklerine dâir seninle bî’atleş(ip sözleş)tikleri zaman, sen de onlarla bî’atleş ve kendileri için Allâh’tan mağfiret talebinde bulun! Şüphesiz ki Allâh (geçmiş günahları çokça bağışlayan bir) Ğafûr’dur; (kullarına çok acıdığı için, İslâm’a girdikten sonraki hayatlarında kendilerini muvaffak edecek olan bir) Rahîm’dir. »

    Bu âyeti celîle Mekke-i Mükerreme’nin fethi gününde nâzil oldu. Rasûlullâh (Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem) erkeklerin bî‘atından sonra kadınlardan bî‘at almaya başladı. Kadınların bî‘atı sadece sözlü oldu. Rasûl-i Ekrem (Sallâllâhu Aleyhi ve Sellem)in eli bî‘at eden kadınların eline asla değmedi. Kötü işler ve adi ahlâklar erkeklere nisbetle kadınlarda daha çok olunca, kadınların bî‘atlarında erkeklerin bî‘atında bulunmayan ilâve şartlar açıkça söylendi.

    Allah’u Te‘âlâ’nın emrine yapışmak için kadınlara, o anda bu kötü işler yasaklandı. Birinci şart, Allah Te‘âlâ’ya hiçbir şeyi ortak koşmamaktır. Ameli gösteriş ve işittirme şüphesinden velev güzel bir anı