Devrinin büyük velilerinden, âlim Mevlevi tarikatının kurucusudur. İsmi Muhammed lakabı Celaleddin olup Mevlana nisbesiyle meşhur olmuştur. Hüdavendigar, Sultan’ül-Aşıkin, Sultan’ül-Mahbubin, Molla’yı Rum, Molla Hünkâr gibi lakablarıyla anılır. Babası Belh Şehrinin ileri gelenlerinden olup, sağlığında "Bilginlerin Sultânı Sultan’ül-Ulema adıyla meşhur âlim, veli " ünvanını almış olan Hüseyin Hatibî oğlu Muhammed Bahâeddin Veled’tir. Soyu Hz.Ebubekir Sıddık (r.a) Hazretlerine ulaşır. Annesi Belh Emiri Rükneddin'in kızı Mümine Hatun'dur. Hz.Ali (r.a) soyundandır. Mevlâna 30 Eylül 1207 yılında bugün Afganistan sınırları içerisinde yer alan Horasan Ülkesi'nin Belh şehrinde doğmuştur.
Sultânü'I-Ulemâ Bahaeddin Veled (k.s), bazı siyasi olaylar ve yaklaşmakta olan Moğol istilası nedeniyle Belh'den ayrılmak zorunda kalmıştır. Sultânü'I-Ulemâ 1212 veya 1213 yılllarında aile fertleri ve yakın dostları ile birlikte Belh'den ayrılmış, ilk durağı Nişâbur olmuştur. Nişâbur şehrinde tanınmış mutasavvıf Ferîdüddin Attar (k.s) ile karşılaşmış, küçük yaşına rağmen Mevlâna burada Ferîdüddin Attar'ın ilgisini çekmiş ve takdirlerini kazanmıştır. Feridüddin Attar (k.s) Hazretleri kendisinin yazdığı Mantık’u Tayr adlı eserini Mevlanaya hediye eder.
Sultânü'I Ulemâ Nişabur'dan Bağdat'a ve daha sonra Kûfe yolu ile Kâ'be'ye hareket eder. Hac farîzasını yerine getirdikten sonra, dönüşte Şam'a uğrar. Şam'dan sonra Malatya, Erzincan, Sivas, Kayseri, Niğde yolu ile Lârende'ye (Karaman) gelirler. Karaman'da Subaşı Emir Mûsâ'nın yaptırdıkları medreseye yerleşirler.
1222 yılında Karaman'a gelen Sultânü'l-Ulemâ ve ailesi burada 7 yıl kalırlar. Mevlana (k.s) nın annesi Mümine Hatun ve ağabeyi Muhammed Alaaddin Karaman’da vefat eder. Mevlâna 1225 yılında Şerefeddin Lala'nın kızı Gevher Hatun ile Karaman'da evlenir. Bu evlilikten Sultan Veled ve Alâeddin Çelebi adlı iki oğlu olur. Yıllar sonra Gevher Hatun'u kaybeden Mevlâna bir çocuklu dul olan Kerrâ Hatun ile ikinci evliliğini yapar. Mevlâna'nın bu evlilikten de Muzaffereddin ve Emir Âlim Çelebi adlı iki oğlu ile Melike Hatun adlı bir kızı dünyaya gelir.
EĞİTİMİ VE TASAVVUFA İNTİSABI
Mevlânâ (k.s)'nın ilk hocası babasıdır. Babasının vefâtından (638/1240) sonra onun halîfelerinden Burhâneddin Muhakkik Tirmizî (k.s)' den eğitimini tamamlamış, medresede müderris ve vâiz iken 642/1244’de Konya’da Pirinçciler Hanı kapısında karşılaştığı Şems-i Tebrizî (k.s) vâsıtasıyla gönlündeki aşk ateşini tutuşturmuştur. Babası vâsıtasıyla Kübreviyye tarîkatına mensub olan Mevlânâ, Şems ile aşk ve cezbe yolu olan tarîk-i şuttâra girmiştir. Şems'den sonra Mevlânâ Selâhaddin Zerkûbi ile dost ve arkadaş olmuş, Hüsameddin Çelebi'Onun Mesnevî adlı âbide eserine kaynaklık eden insan olmuştur.
Bu yıllarda Anadolunun büyük bir kısmı Selçuklu Devleti'nin egemenliği altında idi. Konya'da bu devletin baş şehri idi. Konya sanat eserleri ile donatılmış, ilim adamları ve sanatkârlarla dolup taşmıştı. Kısaca Selçuklu Devleti en parlak devrini yaşıyordu ve Devletin hükümdarı Alâeddin Keykubâd idi. Bu sultan Sultânü'I-Ulemâ Bahaeddin Veled'i Karaman'dan Konya'ya davet etti ve Konya'ya yerleşmesini istedi.
Bahaeddin Veled (k.s), Sultanın davetini kabul etti ve Konya'ya 3 Mayıs 1228 yılında ailesi ve dostları ile geldiler. Selçuklu Sultanı kendilerini muhteşem bir törenle karşıladı ve Altunapa (İplikçi) Medresesi'ni ikametlerine tahsis ettiler. İki sene sonra Şeyh Bahaaddin Veled (k.s) Hazretleri 83 yaşında, H.628.M.1230’da Konyada vefat etti.
Mevlana (k.s) Hazretleri babasının vefatında 24 yaşında idi. Babasının vekili ve halifesi olan Şeyh Seyyid Burhaneddin (k.s) Hazretlerinin derslerine katılmaya devam etti.9 sene boyunca şeyhinin sohbetlerinde yetişti. Nefsini terbiye etti, "Mana sultanı" oldu. Şeyhi Kayseriye gidince, şeyhi onu ilim tahsilini tamamlaması için Şam’a gönderdi. Mevlana Şam ve Halep medreselerinde zamanın büyük âlim ve velileriyle tanıştı. Bunlardan Şeyh Muhyiddin-i Arabî (k.s) , Şeyh Kemaleddin bin Adım (k.s), Şeyh Sadeddin Hamavi (k.s),Şeyh Osman Rumi (k.s),Şeyh Evhadeddin Kirmani (k.s),ve Şeyh Sadreddin Konevi (k.s) Hazretlerinin sohbetlerinden yararlandı. Eğitimini tamamlayıp Şeyhinin yanına Kayseriye döndü. Daha sonra şeyhinin emri üzerine Konya’da irşad hizmetlerine başladı. Şeyhinin vefat haberi H.644.M.1265. üzerine Kayseriye tekrar döndü. Şeyhinin kabrini ziyaret edip Kur’an okuyup dua etti. Şeyhinin vasiyetini yerine getirdi. Şeyhinin kitaplarını alarak Konya’ya döndü. Medresede ve camide irşad ederek insanların gönül dünyalarını aydınlatmaya, binlerce arayış içinde olan insanlara ışık oldu.
Mevlana Celaleddin-i Rumi (k.s) Hazretlerinin manevi terakkisinde muhakkakki Şemsi Tebrizi (k.s) Hazretlerininde önemli bir yeri olmuştur. Şems-i Tebrizi Makalat adlı eserindede belirttiği gibi Cenab-ı Hakk’a bir duasında.”Allahım beni velilerinle tanıştır.”diye duasından sonra rüyasında,”seni bir veliye yoldaş edelim”denildiğini, onun nerede olduğunu sorduğunda, o velinin anadoluda olduğunu, ancak tanışma vaktinin gelmediğini, vakti gelince kendisine bildirileceği söylenir.
Mevlana için 38 yaşında Tebrizli Şems (k.s) ile tanışması, onun Allah aşkını daha da coşturdu. Velilerin Sultanı denilen Tebrizli Şems (k.s), devrinin bütün bilgilerine sahip bir dervişti. Bir yere bağlanıp kalamadığı için "Şems-i Perende" yani "Uçan Şems" diye de anılırdı. Bu kadar çok gezmesinin nedeni ise kusursuz, tertemiz Muhammedi yolda, yaşayan bir sahabe gibi lekesiz, tertemiz bir şeyh aramasıydı. Çeşitli âlimler, şeyhler görmüş, ama hiçbirinde aradığını bulamamıştı. Menfaat ve gösteriş peşinde koşan şeyhlerden daima kendini uzak tutan 60 yaşındaki Şems, en sonunda aradığı şeyhi Konya'da bulmuştu.
ŞEMS İLE MEVLANA BULUŞMASI
İlk olarak Tebriz'de buluşan Mevlana ile Şems'in ikinci buluşmaları Konya'da oldu. Mevlana artık kemale ermiş bir dervişti. O süreçte Mevlana ile Şems, çok yakın iki dost oldu. Mevlana Şems'in aynasında gördüğü kendi eşsiz güzelliğine âşık oldu. "Mevlana'nın Şems'e karşı olan sevgisi, Allah'a olan aşkının ölçüsüdür. Çünkü Mevlana, Şems'te Allah cemalinin parlak tecellilerini görüyordu. Mevlana açılmak üzere bir güldü. Şems ona bir resim oldu. Mevlana bir aşk şarabı idi, Şems ona bir kadeh oldu."
Mevlananın olgunlaşması için manevi bir emir üzerine Şam’dan Konya’ya gelmiş. Buluşmuşlar, Karşılaştıklarında uzun bir müddet konuşmadan birbirlerine bakıp süzmüşler, Sonra Şems (k.s) söze başlayarak Bayazid-i Bestami (k.s) nin, Hz.Peygamber (s.a.v) Efendimizin kavunu nasıl yediğini bilmediği için ona bağlılığı sebebiyle ömrü boyunca hiç kavun yemediği halde,”Kendimi tesbih ederim, şanım yücedir.” ”Cübbemin içinde Allah’dan başka kimse yoktur.”gibi sözler ettiğini, Peygamber (s.a.v) Efendimizin ise, ”Bazan gönlüm bulanır da o sebeble ben Allah’a hergün 70 defa istiğfar ederim”dediğini ve bunları nasıl yorumlamak gerektiğini sorar. Mevlana (k.s) Hazretleride; Bayazid Bestami (k.s) Hazretleri kamil velilerden olmakla birlikte çıktığı Tevhid makamının yüceliği kendisine gösterilince bu sözleri söyledi.Peygamber (s.a.v) Efendimiz ise hergün 70 makam geçtiğini,ulaştığı makamın yüceliği yanında bir önceki makamın küçüklüğünü görünce daha önce o kadarla yetindiğinden dolayı istiğfar etmiştir.Bu cevabı çok beyenen Şems (k.s) ayağa kalkarak Mevlanayı kucaklamış işte aradığımı buldum demiştir.(Risale sipahsalar s.126-127.Diy.Vkf.İsl.Ans.c.29 s.443)
Mevlana (k.s) Hazretleri Şems (k.s)i evinde misafir etmiş, hizmetinde bulunmuş, günlerce süren sohbet toplantıları, dışarı hiç çıkmamaları dedikodulara sebeb olmuş birçok hasta ruhlu insanların ortalığı karıştırmasına neden olmuştu. Bu konuşmalardan incinen Şems (k.s), Konya'yı terk etme kararı alır ve Mevlana'nın tüm ısrarlarına rağmen Konya'dan ayrılıp, Şam’a gider. Mevlana Şeyhinin gidişine ve dedikodulara çok üzülmüş bu ayrılığa dayanamayıp oğlu Sultan Veledi Şam’a göndererek hocasını ikna edip geri getirmesini söylemiş, bunun üzerine Şems-i Tebrizi (k.s) Hazretleri Konya’ya geri dönmüş. Mevlana (k.s) Hazretlerinin evine misafir olmuş, eskisi gibi kaldıkları yerden sohbetlerine devam etmişler, günlerce evden dışarı çıkmamışlardır. Bu durum tekrar bozguncuların fitnesine neden olmuş, Şems-i Tebrizi (k.s) Hazretlerine suikast düzenleyip, bir gece yarısı evinin kapısını çalarak dışarı çıkmasını sağlamışlar, çıktığındada şehit ederek cesedini götürüp bir kuyuya atmışlardır.
Şems (k.s) Hazretlerinin eve geri dönmeyişi. Mevlana (k.s) yı ve hane halkını tedirgin etmiş, Şems (k.s) i aramaya başlamışlar, fakat günler süren aramadan bir netce alamamışlardı. Bir gece rüyasında Sultan Veled (k.s) Şems (k.s) in cesedinin bir kuyuda olduğunu görür, bu rüyayı babsı Mevlana (k.s) ya anlatır. Bunun üzerine gittikleri kuyuda Şems (k.s) in cesedini bulmuşlar ve oraya defnetmişlerdir. H.645.M.1247.
Şeyhinin şehadetinden bir müddet sonra talebe ve cemaate ders ve nasihatlere yeniden başlar. Bu arada ilahi aşk ve nuru anlatan 24.000 beyitlik Mesnevi Şerifi ilk 18 beytini bilhassa kendisi yazar diğer beyitleride öğrencisi Hüsameddin Çelebiye yazdırır. Ayrıca 48.000 beyitlik Divan-ı Kebiri yazdırır.
Mevlana Celaledin-i Rumi (k.s) Hazretlerinin dini, tasavvufi düşüncesinin kaynağı Kur’an ve Sünnettir.”Canım tenimde oldukca, ben Kur’an-ın kölesiyim. Seçilmiş Muhammed Muhtar’ın yolunun toprağıyım”der.
“Ben pergel gibiyim, bir ayağımla şeriat üstünde sağlamca durduğum halde öbür ayağımla yetmişiki milleti dolaşırım”diyerek bir Müslüman olarak insanlığı kucakladığını belirtmiştir. Cehri zikri esas almış, vefatından sonra oğlu Sultan Veled tarafından tarikat bir disipline sokulup, kuralları, nizam ve intizamı sağlanmıştır.
Osmanlı Devleti zamanında en yaygın tarikatlardan birisidir. Devlet erkânı ve kültür seviyesi yüksek rical tarafından daha çok ilgi görmüş birçok insanın gönül dünyasını aydınlatmıştır.
Cumhuriyet döneminde Tekke ve Zaviyelerin kapatılmasından sonra, bütün tarikatlarda olduğu gibi Mevlevi tarikatıda büyük bir darbe almış, ancak Mevlana (k.a) yı anma gecelerinde zikir ayinleri yapılır olmuş, son dönemde dahada istismar edilerek düğünlerde derneklerde açılış merasimlerinde, turistlere gösteri olarak olur olmaz heryerde yapılmaya başlanmıştır. Bu durum gerçek müntesiblerini üzmekte, Mevlana (k.s) Hazretlerinin felsefesine uymamaktadır.
Mevlevîlik, Mevlânâ'dan sonra onun soyundan gelen ve "Çelebi" unvanı verilen şeyhlerce devam ettirilmiştir. Özellikle "kalem efendisi" denilen devlet memurları, tahsilli ve sanattan anlayan kişiler, Mevlevi tarîkatına ilgi duymuşlardır. Mevlevîlik kuruluşundan bu yana en yaygın tarîkatlardan biri olma özelliğini korumuştur. Konya'dan sonra başta İstanbul olmak üzere Şam, Hâlep, Kâhire, Bursa, Balkanlar ve Kırım gibi Osmanlı ülkesinin önemli merkezlerinde Mevlevî dergâhları ve mensupları her devirde bulunmuştur. Osmanlı sultanları da Mevlevîliğe ilgi duymuşlar, zaman zaman Çelebilerden kılıç kuşanmışlardır. III. Selim gibi Mevlevî muhibleri de çıkmıştır. Mevlevîliğin merkezi Konya'daki Mevlânâ âsitânesidir. Tarîkatın yaygın bulunduğu yerlerde mevlevîhâneler vardı. Mevlevîhâneler, diğer tarîkatların tekke ve zâviyelerinden daha büyük olurdu. Bunun sebebi tarîkattaki semâ âyininin büyük mekânlara ihtiyaç göstermesiydi. Mevlevî dergâhları, Mesnevî okunan, zikir ve semâ yapılan eğitim merkezleri olduğu kadar, mûsîki ve hüsn-i hat gibi güzel sanatların da meşk edildiği mahâllerdi.
Mevlevîliğin en önemli iki özelliği semâ ve çiledir. Semâ, dönerek yapılan Mevlevî âyinidir. Mevlevî âyin ve semâında ney ve kudüm gibi mûsikî âletlerine de yer verilmiştir. Mevlânâ'nın Mesnevî'sinin ilk onsekiz beytinde insan-ı kâmilden kinaye olarak anlattığı "ney" Mevlevîlikte ayrı bir önem kazanmıştır.
Mevlevîlikte çile 1001 günlük bir süredir. Çile çıkarılan Mevlevî dergâhlarına âsitâne adı verilirdi. Çile sırasında hizmette bulunanlara "çilekeş", çilesini tamamlayanlara "çile çıkarmış", çileyi tamamlamadan yarıda bırakanlara "çile kırgını" denirdi. Çilesini tamamlayan derviş "Dede" unvanı almaya hak kazanırdı.
Mevlevîlik diğer tarîkatlardan farklı olarak şubesi olmayan tarîkattır. Tarîkatte sâdece Veled ve Şems kolu diye ikili bir tasnif yapılmıştır ki bu da tamamen meşreb farklarını ifâde eder. Şems kolu aşk ve cezbe doludur. Veled kolu ki Mevlânâ'nın oğluna bağlıdır, daha zâhidâne bir tavra sâhiptir.
Mevlânâ ve Mevlevîlik'in kültür târihimizde önemli bir yeri vardır. Özellikle iyi eğitim görmüş yabancıların bu yolla ihtidâ ettikleri sıkça görülmektedir. Mevlânâ, geniş ufku ve kucaklayıcı düşünce tarzı ile her devirde ilgi uyandırdığından, tekkelerin kapatılmasından kısa bir süre sonra Mevlânâ türbesi müze olarak açılmış; semâ gösterilerine müsâmaha ile bakılmıştır.
Tüm dünyada büyük ilgi gören Mevlevi seması sırasında, dervişlerin kendi eksenleri çevresinde dönüşleri tarikatın estetik tarafını ortaya koyuyor. Göktürk kabartmalarında döner şekilde nakşedilen insan figürleri ve Mısır kabartmalarındaki M.Ö. 5 bin yıllarına ait olduğu sanılan neyzen şekilleri, sema ve Ney'in tarihçesi hakkında bilgi veriyor. Hatta Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v)'in huzurunda 'sema eder' şekilde raks eden Cafer-i Tayyar (r.a)'a sessiz kalması, Tayyar'ın hareketini onaylaması olarak nitelendiriliyor.
TÖREN HALİNE GELDİ
Mevlana'nın ne zaman ve niçin sema ettiğine dair herhangi bir bilgi yok. Mevlana' (k.s) nın dergâhta, evde, çarşıda, bazen de ders sırasında aşka gelip herhangi bir kurala tabi olmadan içinden geldiği gibi sema ettiği biliniyor. Mevlana'nın, Tebrizli Şems'in kaybolmasının ardından kendisine halef seçtiği Kuyumcu Selahaddin'in dükkânının önünden geçerken duyduğu çekiç darbelerindeki ritimle aşka gelip sema ettiği de belirtiliyor. Sema etmek, Mevlana'nın ölümünden sonra tarikat haline gelen Mevleviliğin sembolü olarak kabul ediliyor. Yapılan düzenlemelerle müzikle birleşen ve belli kurallara bağlanan Sema gösterileri, Mevleviler'de zamanla tören halini aldı.
HER ŞEYİN ANLAMI VAR
Sema'nın yapıldığı alana 'Semahane' deniyor. Mevlevilik'te semahanenin şeklinden, üstüne oturulan postların renklerine, semazenin giydiği her giysiden, yaptığı her harekete kadar hepsinin bir anlamı var. Semahane'nin daireselliği, evreni sembolize ediyor. Mevlevilik'te, şeyhin oturduğu kırmızı post Mevlana'nın makamı sayılıyor. Güneş akşam batarken gökyüzü nasıl kırmızı olursa, Mevlana da güneş batarken vefat etmiştir. Postun kırmızı rengi 'vuslat'- ı yani Allah'a kavuşmayı anlatır. Mevleviliğe yeni girenlerin oturduğu post siyah olur. Siyah renksizliğin rengidir, tevhidi temsil eder, bütün renkleri içinde barındırır. Derviş bilgilenip yol alınca beyaz renkli posta oturmaya hak kazanır. Semazenlerde insanın kötü huylarının, yani nefsinin mezar taşını sikke, nefsinin kefenini tennure, nefsini de üstüne giymiş olduğu hırka simgeliyor. Semazen semaya başlarken hırkasını çıkarır ve manevi temizliğe adım atmış olur.
Semazenin, kollarını çapraz bağlı olarak duruşu Allah'ın birliğini ifade eder. Semazen, kollarını iki yana açarak sağdan sola dönerken evreni kalbiyle kucaklar. Gökyüzüne dönük olan sağ eli ile Allah'tan aldığını yeryüzüne dönük olan sol eli ile halka dağıtır. Ayrıca semada, semazenin Allah'ta yok oluşu da vurgulanır. Sema töreni Mustafa Itri Efendi'nin bestelediği 6 peygamberi öven Na't-ı şerif ile başlar.
HAK'TA YOK OLUŞ
Allah'ın kâinatı yaratışındaki "Ol" emrini sembolize eden Kudüm sesinin ardından ilahi nefes olan ney sesi duyulur. Böylece evreninin oluşumu ve can buluşu anlatılır. Şeyhin önderliğindeki semazenler, semahane'nin etrafında bir yol izleyerek yürür. Her bir dairenin ilk yarısı maddi dünyayı, ikinci yarısı manevi dünyayı sembolize eder. Semazen nefis sembolü olan hırkasını çıkarır ve şeyhinden izin alarak semaya başlar. Dört selam'dan oluşan semayı Celaleddin Bakır Çelebi, "Semkulun hakikate yönelip akılla - aşkla yücelip, nefsini terk ederek Hak'ta yok oluşu ve olgunluğa ermiş kâmil bir insan olarak tekrar kulluğa dönüşüdür" diye özetler. Sema talimine yeni başlayan "Can", önce çıplak ayakla "Sema talim çivisi"nin veya "Semmeşk tahtası"nın yanına gelir ve önce çiviyi öper. Sonra bir miktar tuzu, parmaklarının arasını pişirsin ve yara olmasını önlesin diye çivinin bulunduğu yere döker. Sonra ayağa kalkar, sol ayağının başparmağı ile yanındaki parmağının arasına talim çivisini yerleştirir. Dökülen tuz, sol ayağının dönüşü sırasında rahat kalkmasını da sağlar. Semazenin sol ayağına 'direk', sağ ayağına ise 'çark' denilir. Direk denilen sol ayak yerinden hiç kaldırılmaz ve diz hiç bükülmez. Semazen sol ayağı sabit kalmak üzere vücudunu döndürür. Buna 'Çark' denir. Yeni öğrenenler 180 derecelik dönüşler yaparken, ilerleyen zamanlarda semazenler 360 derecelik çark yapar.
KONYA MERKEZ
Bugün dünyada 134 Mevlevihane var. Bunlar arasında Konya Mevlevi Asitanesi, Yenikapı Mevlevihanesi, Üsküdar ve Gelibolu Mevlevihaneleri başta geliyor. Konya Mevlevihanesi'nde Mevlana'nın babası Bahaüddin Veled'in kabrinin yapıldığı gül bahçesi zamanla bugünkü haline geldi. Daha sonra Mevlana vefat edince babasının başucuna gömüldü. Ardından saray burayı türbe haline getirdi. Mevlana'nın cesedinin mahzende olduğu biliniyor. Onu, üst kattaki sanduka sembolize ediyor. Mevlana türbesine zamanla yakınları ve ailesi de defnedildi ve türbe bugünkü halini aldı. 6 bin 225 metrekarelik Mevlana Asitanesi'ne Dervişan Kapısı'ndan giriliyor. Asitane'de 18 hücre bulunuyor. Toplantıların yapıldığı mekâna da 'Meydan-ı Şerif' deniyor. Asitanede iki tane de mutfak bulunuyor. Canlar Odası'nın da bulunduğu mutfaklarda tarikata girmek isteyenler kontrol ediliyor. Şeyhlerin kaldığı Çelebi Dairesi 'Niyaz Penceresi' olarak da biliniyor. Bugün Mevlana Müzesi, İhtisas Kütüphanesi olarak kullanılıyor.
Mevlana yaşadığı dönemde hiçbir zaman kendini bir şeyh ve tarikat Piri olarak görmedi. Mevlana'nın fikir ve düşünceleri, onun ölümünden sonra belli kurallara ve bir bütün olarak tarikata dönüştü. Ölümüne kadar Mevlana'nın yanından hiç ayrılmayan Sultan Veled, babasından boşalan makamı reddetti. Mevlana da, Mesnevi'nin yazılmasına sebep ve aracı olan Hüsameddin Çelebi'yi makama uygun gördü. Hüsameddin Çelebi, Mevlana'dan boşalan makama otursa da Sultan Veled'in fikirleri doğrultusunda hareket ediyordu. Mevlana türbesi üzerinde yer alan Yeşil Kubbe'yi o inşa ettirmiş ve bugünkü şeklinin ilk temellerini atmıştı. Aynı zamanda Mevlana'nın mürit ve dostlarını da etrafında toplayarak irfan meclislerinde Kur'an-ı Kerim ve Mesnevi okutuyordu. Bu usul zamanla Mevlevi'nin ana özelliklerinden biri oldu.
OĞLU KURUMSALLAŞTIRDI
Hüsameddin Çelebi 11 yıl posta oturduktan sonra vefat etti. O ölünce yerine 58 yaşındaki Sultan Veled geçti. 28 yıl makamda hizmet veren Sultan Veled döneminde mürit ve dostlar arttı, sarayla olan ilişkiler kuvvetlendi, sema, müzik ve Mesnevihanlık usulleri belli bir düzene sokularak kurumsallaşmanın temelleri atıldı. Sultan Veled öldüğünde Mevlevilik'in esasları büyük ölçüde belirlenmişti. Sultan Veled'den sonra posta oturan Ulu Arif Çelebi Mevleviliği yaymak için Karaman, Beyşehir, Akşehir, Afyon, Amasya, Niğde, Sivas, Tokat, Birgi, Denizli ve Tebriz'de Mevlevihaneler kurulmasını sağladı. Ulu Arif Çelebi'den sonra posta oturan kardeşleri Şemseddin Abid ve Hüsameddin Vacid ise Anadolu'daki siyasi karışıklıklar nedeniyle Mevleviliği yayma imkânı bulamadı.
YENİ YAPILANMA
Daha sonra posta Çelebi oturdu. Posta oturanlardan Adil Çelebi Sultan Veled'den sonra fazla bir değişikliğe uğramayan semayı aslına sadık kalarak yeniden yapılandırmış, tarikatın usullerini de gözden geçirerek yeni bir oluşum yoluna gitmiştir. Tabii ki bu oluşumdakendi döneminde yaygınlaşıp kurumsallaşmaya başlayan Bektaşilik, Halvetilik ve Kadirilik gibi tarikatlardan Mevleviliği ayırma fikri önemli bir etken. Cemaleddin Çelebi dönemi ise Mevlevilik kadar Konya ve Anadolu tarihinin de önemli köşe taşlarının konulduğu bir çağ oldu. Mevlevilik Konya'nın Osmanlı topraklarına katılmasıyla Afyon, Denizli, Kütahya, Bursa, Muğla, Isparta, Burdur, Aydın, İzmir, İstanbul ve çevresinde yayıldı. Mevlana'nın torun Mutahhara Hatun'un kızı Devlet Hatun'un oğlu olan Yıldırım Beyazıd Mevleviliğe büyük destek verdi. Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultkan Süleyman'da doğuya sefere çıktıklarında mutlaka Mevlevi Asitanesi'ne uğrardı.
ESERLERİ
1-Divan- Kebir,
2-Mesnevi,
3-Fîhi mâ fih,
4-Mecalis-i Seb’a,
5-Mektubat,
6-Evrad-ı Kebir,
7-Evrad-ı Sagir.Bu eserler İslâm dünyâsında en çok okunan eserler arasında yer alır.
VEFATI
Mevlana (k.s) H.672.M.1273 senesinde 68 yaşında fani âleme veda etmiştir. Ölüm gününü Şeb’i Arus-Düğün gecesi ilan etmiştir. Vasiyeti üzerine cenaze namazını Şeyh Sadreddin Konevi (k.s) Hazretleri kıldırdı. Bugünkü türbeye babasının yanına defnedildi.(Ahmet el Eflaki, Menakibul Arifin)
BABA TARAFI SOY ŞECERESİ
1-Hz.EbubekirSıddık(r.a)V.H.13.M.634.(Medine)
2-Oğlu Hz.Abdurrahman (r.a).V.H.53.M.672
3-Oğlu Şeyh Hammad (k.s)
4-Oğlu Şeyh Madhar (k.s)
5-Oğlu Şeyh Musib (k.s)
6-Oğlu Şeyh Sabit (k.s)
7-Oğlu Şeyh Mevdud (k.s)
8-Oğlu Şeyh Mahmud (k.s)
9-Oğlu Şeyh Ahmed el-Hatıbi (k.s)
10-Oğlu Şeyh Hüseyin el-Hatıbi (k.s)
11-Oğlu Şeyh Sultan’ül-Ülema Bahaaddin Veled (k.s). V.H.628.M.1230.(Konya)
12-Oğlu Şeyh Mevlana Celaleddin-i Rumi (k.s) Mevleviyye Tarikat Piri. V.H.672.M.1273.(Konya)
ANNE TARAFI SOY ŞECERESİ
1-Hz.Ali (r.a).V.H.40.M.660.(Necef)
2-Hz.Hüseyin (r.a).V.H.61.M.680.(Kerbela)
3-Oğlu İmam Zeynelabidin (r.a). V.H.94.M.712 .(Medine)
4-Oğlu İmam Muhammed Bakır (r.a). V.H.113.M.731. (Medine)
5-Oğlu İmam Cafer Sadık (r.a).V.H.148.M.765. (Medine)
6-Oğlu İmam Musa Kazım (r.a) V.H.183.M.799. (Bağdat)
7-Oğlu İmam Ali Rıza (r.a).V.H.203.M.818. (Meşhed)
8-Oğlu Muhammed Taki (r.a). V.H.220.M.830. (Bağdat)
9-Oğlu Şeyh Seyyid Musa Sani (k.s) V.H.305.M.917
10-Oğlu Şeyh İbrahim Sarahsi (k.s) V.H.376.M.986
11-Oğlu Şeyh Seyyid Abdullah Evvel Sarahsi (k.s) V.H.450.M.1058
12-Kızı Seyyide Halise Hatun(Şeyh Ahmed el-Hatıbi’nin annesi. V.H.505.M.1111
13-Oğlu Şeyh Seyyid Abdullah Sani Sarahsi (k.s) V.H.578.M.1182
14-Kızı Seyyide Firdevs Hatun (r.aleyh)
15-Oğlu Şeyh Hüseyin el-Hatıbi (k.s)
16-Oğlu Şeyh Hüseyin el-Hatıbi (k.s)
17-Oğlu Şeyh Sultan’ül-Ülema Bahaaddin Veled (k.s) V.H.628.M.1230.(Konya)
18-Oğlu Şeyh Mevlana Celaleddin_i Rumi (k.s) Mevleviyye Tarikat Piri. V.H.672.M.1273.(Konya)
Hz.Muhammed S.A.V.
Aşere-i Mubeşşere
Oniki İmam
İslamda İz Bırakanlar
Mürşitlerimiz
Abdulkadir Geylani
Mezheb İmamlarımız
Hadis İmamlarımız
Aşır Dua Salavat Esma
Zikir Tefekkür Rabıta
Kutsal Mekanlarımız
