Müslüman Noel Yılbaşı Kutlamaz 2

 Hz Peygamber (s.a.v)’in lisanıyla kendisinden Rahmanî kokular akseden Veysel Karanî (r.a),geceleri uyumaz, bir gece için: “Bu gece, rükû gecesidir.” der ve sabahlara kadar rükû halinde bulunurdu. Diğer bir gece için: “Bu gece, secde gecesidir.” der ve bütün geceyi secde halinde geçirirdi. 

Pekâlâ, bu Allah dostların derdi neydi? Elbette biz buna güç yetiremeyiz. Hiç değilse farzları eda ederek ve haramlardan kaçınarak nefsimizi tezkiyeye çalışmalıyız. Çünkü Allah bizi dünyaya gönderirken tertemiz olarak gönderdi. Dünyadan giderken kirli olarak gitmek insanlığın şanına layık değildir. Bizim kalplerimiz ve yüreklerimiz katılaşmış, gözlerimizin yaşı kurumuş, biz tamamen kendimizi unutur hale gelmişiz. Kalp katılığını gidermek için ölümü anmalı ve çok Kur’an okumalıyız. Elbette ecel askeri bir gün bizim de başımıza gelecek, bizim ayağımız da mezarın kumlarına batacaktır. O gün gelmeden günahlarımız için ağlamalı, Rabbimizden af ve mağfiret dilemeliyiz. 

O hâlde hiçbir mümin, Kur'ân-ı Kerîm'deki ilâhî emir ve nehiylerden gafil olmamalı, ebedî saadet ve selâmetini tehlikeye atmamalıdır. Yüce kitabımız Kur'ân-ı Kerîm'de nefs tezkiyesiyle alâkalı pek çok âyet-i kerîme mevcuttur. Bu âyetlerde"tezkiye":Cenab-ı Hak’kın tezkiye etmesi, Rasûlullâh (s.a.v)'in tezkiye etmesi, Kişinin kendi nefsini tezkiye etmesi şeklinde, umumiyetle üç kısımda mütâlâa edilmiştir. 

DEVAMI VAR. Ebubekir TANRIKULU Hoca 

Kadiriyye-i Halisiyye-i Hayriyyenin  

Hadimül Fukarası               

NEFSİN ESARETİNE DÜŞENLER HERŞEYLERİNİ KAYBEDER.  

SAKIN DÜNYAYA MAKAMA, MEVKİE, ŞEHVETE ŞÖHRETE, ŞEYTANA,    KÂFİRLERE ALDANMA!  -2 

Cenab-ı Hak’kın Tezkiye Etmesi 

Cenâb-ı Hak âyet-i kerîmede şöyle buyurur: 

اَلَّذ۪ينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَآئِرَ الْاِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ اِلَّا اللَّمَمَۜ اِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِۜ هُوَ اَعْلَمُ بِكُمْ اِذْ اَنْشَاَكُمْ مِنَ الْاَرْضِ وَاِذْ اَنْتُمْ اَجِنَّةٌ ف۪ي بُطُونِ اُمَّهَاتِكُمْۚ فَلَا تُزَكُّوٓا اَنْفُسَكُمْۜ هُوَ اَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقٰى۟ ﴿32﴾ 

"Kendinizi (beğenip) temize çıkarmayın. O, fenalıktan sakınanın kim olduğunu çok iyi bilir."(NecmSuresi,32)  

Merhum Elmalılı Hamdi Efendi bu âyet-i kerîmeyi şöyle tefsir eder: “Kendinizi günahsız, kusursuz ve tertemiz addederek övmeyin. Zîrâ farkında olmadığınız birçok kusurlarınız bulunabilir." Bu mevzuda müfessir Âlûsî de şöyle der: “Bu ayetin, ”Bizim namazımız, orucumuz, haccımız var!” diyen bir topluluk hakkında indiği rivayet edilir. Ucub ve riya karışması endişesiyle kulun işlediği ibâdet ve hayırları gizli tutması daha makbuldür. Fakat böyle menfî bir niyet olmaksızın, teşvîk maksadıyla söylenmesinde bir beis yoktur." 

Diğer bir âyet-i kerimede Cenâb-ı Hak şöyle buyurur:  

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذ۪ينَ يُزَكُّونَ اَنْفُسَهُمْۜ بَلِ اللّٰهُ يُزَكّ۪ي مَنْ يَشَآءُ وَلَا يُظْلَمُونَ فَت۪يلًا ﴿49﴾ 

“Kendilerini temize çıkaranlara bakmadın mı? Bilakis, Allah kimi dilerse onu temize çıkarır."(NisaSuresi,49) 

Bu âyetteki tezkiye, kişinin kendini överek temize çıkarma çabasından ibarettir. Hâlbuki tezkiye takvaya bağlıdır. Takva ise bâtında bir sıfattır ve onun hakîkatini ancak Allah bilir. O bakımdan ancak Allah'ın tezkiyesi makbul olur, kendi kendimizi tezkiye etmemiz değil. Nitekim Efendimiz (s.a.v):"Allah'ım! Nefsime takvasını ver ve onu tezkiye et! Sen onu tezkiye edenlerin en hayırlısısın. Sen onun velîsi ve Mevlâ'sısın." (Müslim, Zikir,73)diye dua ederlerdi. Âyeti kerimede:" Eğer üzerinizde Allah'ın fazlı ve rahmeti olmasaydı içinizden hiçbiriniz ebediyyen temize çıkamazdı. Ancak Allah, kimi dilerse onu temize çıkarır. Allah hakkıyla işiten ve her şeyi kemâliyle bilendir." (NurSuresi, 21) buyurulur.  

Görüldüğü gibi âyet-i kerîmede tezkiyenin Allah'a ait olduğu ifâde ediliyor. Zîrâ Allah Teâlâ, fazlı ve rahmetiyle kulu taatlere ve diğer tezkiye vâsıtalarını kullanmaya muvaffak kılar. Bu itibarla kul, benlik iddiasından sakınarak, ilâhî tezkiye sayesinde ulaştığı kemâli, kendi dirayet, liyâkat ve gayretine hamletmemelidir. Cenâb-ı Hakk'ın tezkiye etmesi dışında kulun, âhirette kendini temize çıkaramayacağının idrâki içinde bulunması gerekir. Bu anlayış, ebedî kurtuluşa kavuşmanın en mühim vesîlelerinden biridir. Zîrâ tezkiye, her ne kadar azim ve gayret bakımından insana; irşâd ve tâlim yönüyle peygamberlere ve onun vârisi durumundaki mürşidlere nisbet edilirse de, ilâhî merhametiyle kullarını tezkiyeye muvaffak kılması ve bunu yaratması açısından Cenâb-ı Hakk'a nisbet edilmelidir. 

Resûlullah (s.a.v.)'in Tezkiye Etmesi 

Kur'ân-ı Kerîm'de Peygamber Efendimiz (s.a.v)'in vazifeleri hakkında şöyle “buyurulmaktadır: 

كَمَآ اَرْسَلْنَا ف۪يكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ اٰيَاتِنَا وَيُزَكّ۪يكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَۜ ﴿151﴾ 

"(Ey insanlar!) Andolsun ki, kendi içinizden, size bir peygamber gönderdik. O, size âyetlerimizi okuyor, sizi tezkiye edip kötülüklerden arındırıyor, Kitâb'ı ve hikmeti tâlim edip bilmediklerinizi öğretiyor." (BakaraSuresi,151) 

"Andolsun ki içlerinden, kendilerine Allah'ın âyetlerini okuyan, (kötülüklerden ve inkârdan) kendilerini temizleyen, kendilerine Kitap ve hikmeti öğreten bir Peygamber göndermekle Allah, müminlere büyük bir lutufta bulunmuştur. Hâlbuki daha önce onlar apaçık bir sapıklık içinde idiler."(ÂI-iİmrânSursi,164)  

Bu âyetlerden de açıkça anlaşılacağı üzere Fahr-i Kâinat Efendimiz’in üç aslî vazîfesi vardır: 

1-Allah'ın âyetlerini insanlara okumak: Peygamberlerin ümmetlerini hak yoluna daveti, gelen vahyin okunmasıyla başlar. Ancak bu vazîfe, insanları umulan hedefe ulaştırmada ilk merhaledir ve bir zemîn teşkîl eder. 

2-Tezkiye etmek: Tevhîd davetinin maksadına ulaşması, ancak nefisleri küfür, şirk ve günah gibi manevî kirlerden temizleyip huşu ve huzura erdirmekle mümkündür. Nitekim mâzîsi câhiliyye insanı olan ashâb-ı kiram, hidâyet bulup Allah Rasûlü (s.a.v)'in feyizli sohbeti ve manevî terbiyesiyle gönüllerini arındırdıkları anda dünyânın en mümtaz insanları hâline geldiler. Onların, dillerde ve gönüllerde dolaşan fazîlet menkıbeleri çağları ve iklimleri aştı. 

3-Kitap ve hikmeti öğretmek: Bu merhalede ise uyulması gereken kânunları ve hükümleri beyân eden kitabın, yâni Kur’an-ı Kerîm'in tâlimi gelir. Kur’an-ı Kerîm'in ruhunda derinleşebilmek, kalbî seviyeye bağlıdır. Kur'ân-ı Kerîm, asıl kalb ile okunup anlaşılır. Gözler ise kalbe ancak basit bir vasıta hükmündedir. Gözler kalbin aynasıdır. Kur’an, kâinat ve insan, esmâ-yı ilâhiyye tecellileriyle meydana geldiğinden sonsuz bir sırlar hazinesidir. Bu sır ve hikmetler de kalbî arınma ve olgunlaşmaya göre idrâkte tecellî eder. Hikmetin tâlimi, bütün bu merhalelerden sonra gelir. Çünkü Allah’u Teâlâ, esmâ-yı ilâhiyyesinin beşer idrâkine kelâm suretinde tecellîsi demek olan Kur’an-ı Kerîm'in hikmet ve sırlarına, ancak arınmış bir kalbe sahip kimseleri vâkıf eyler. Ayet-i kerimelerde tezkiye ile kitap ve hikmetin tâliminin bir arada zikredilmesi, tezkiye olunmamış kimselerin ilim elde edemeyeceklerini, etseler de bu ilmin kendilerine bir fayda sağlamayacağını ifâde etmektedir. Zira ilim ve hikmet öyle bir nur ve zînettir ki bunu elde etmek için, onun mekân tutacağı yerlerin, yâni kalbin, evvelâ lüzumsuz ve zararlı şeylerden tahliye edilmesi gerekmektedir. Bu bakımdan Peygamberler önce ayetleri okurlar, sonra bu ayetlere inanan ve gönül veren kimselerin, nefislerini aşırılıklardan, çirkinliklerden arındırarak kalplerini manevî kirlerden tasfiye ederler. Daha sonra da tezkiye ve tasfiye olunmuş kimselere kitâb ve hikmeti tâlim ederler. Kâinattaki sır ve kudret akışlarına da ancak böyle bir kalbin sahipleri âşinâ olur ve bir hikmet menbaı hâline gelebilir. Peygamber Efendimiz (s.a.v)'in bu vazifelerinden âyetleri okuyup haram ve helâli öğretmek âlimler tarafından; nefisleri tezkiye, kalbleri tasfiye etme vazîfesi ise mürşid-i kâmiller vasıtasıyla kıyamete kadar devam edecektir. 

Kişinin Kendi Nefsini Tezkiye Etmesi  

Bu hususta Cenâb-ı Hak âyet-i kerîmede şöyle buyurur: 

وَنَفْسٍ وَمَا سَوّٰيهَاۙۖ ﴿7﴾ فَاَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوٰيهَاۙۖ ﴿8﴾ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَاۙۖ ﴿9﴾ وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَاۜ ﴿10﴾ 

"Nefse ve onu düzenleyene, sonra da ona hem kötülüğü hem de ondan sakınmayı ilham edene yemin olsun ki, nefsini tertemiz yapan kurtuluşa ermiş, onu (cehalet ve günahlar ile) mâsiyetlere gömen de ziyan etmiştir." (ŞemsSuresi,7-10)Âyet-i kerîme muktezâsınca ancak Allah'ın temizlediği, yâni günahlardan arınmış, feyz ve takva ile terbiye olunmuş kimseler gerçek kurtuluşa ermişlerdir. Hak Teâlâ'nın: "(Salih) kullarımın arasına katıl ve cennetime gir." (Fecr Suresi, 29-30) âyetindeki beşareti de yine bu mes'ûd kullar hakkındadır. Diğer bir âyet-i kerîmede de Cenâb-ı Hak:"Gerçekten temizlenen ve Rabbinin ismini zikredip O'na kulluk eden kimse, şüphesiz kurtuluşa ermiştir."(A'lâSuresi,14-15)buyurur. Ayrıca âyet-i kerîmedeki sıralama da câlib-i dikkattir. Şöyleki:- Önce kalb, beden ve malı menfiliklerden güzelce temizlemek,- Bu sayede Rab ile kul arasına giren gaflet perdelerini kaldırıp atmak, Sonra da helâl gıdalarla beslenmiş bir beden ve zâkir bir kalb ile huşu içerisinde tam bir ibâdet iklîmine girerek gönlü ruhanî lezzetlerle tezyîn etmektir. 

Müfessir İsmail Hakkı Bursevî (k.s)'nin beyânı veçhile:"Bu âyette, şeriate aykırı işlerden nefsi temizlemeye, kalbi dünyâ sevgisinden arındırmaya, gücü nisbetinde Allah'a yönelmeye, hattâ Allah'tan başkasını hatırlamaktan bile sakınmaya işaret vardır." 

Nitekim Allah dostlarından Ebû Bekir Kettânî (k.s)'a ölüm döşeğindeyken ne gibi bir ameli olduğu sorulduğunda, bu umdelerin adetâ fiilî bir numunesi mâhiyetinde şu güzel sözlerle mukabele etmiştir:"Ölümüm yakın olmasa, riya olacağı endişesiyle size amelimden bahsetmezdim. Tam kırk yıl kalbimin kapısında bekçilik yaptım. Onu Allah’u Teâlâ'dan başkasına açmamaya çalıştım. Kalbim o hâle geldi ki, Allah'tan başkasını tanımaz oldum." İbn-i Abbas (r.a) yukarıdaki âyette geçen "tezekkâ" kelimesini, "Kişinin Lâ ilâhe illallah! Demesidir." şeklinde tefsir eder. (Kurtubî, el-Câmî, 22)  

Zîrâ tezkiyede ilk adım, kalbin küfür ve şirkten temizlenmesidir. Nitekim kelime-i tevhîd, önce nefy ile başlar. Yâni "Lâ ilâhe" diyerek kalbden adetâ put hâline gelmiş nefsânî hevesler, çirkin ahlâk ve huylar çıkarılır. Sonra isbâta geçilir. Yâni "İllâllâh" demek suretiyle, bir nazargâh-ı ilâhî durumunda olan kalb, Allah’u Teâlâ'nın tevhîd nûrlarıyla doldurulur. 

Aziz Mahmut Hüda i(k.s) bu gerçeği ne güzel ifâde eder. 

“Sür çıkar ağyârı dilden tâ tecellî ede Hak 

Pâdişah girmez saraya hâne mâmûr olmadan.”  

Gönül sarayından Allah'tan gayrı ne varsa hepsini çıkar. Zirâ hâne mâmur olmadan pâdişâh, saraya teşrif etmez."  

Tezkiyenin ehemmiyeti sadedinde; İbrahim Desûkî (k.s) şöyle buyurur: Ey oğlum! Gündüzlerini oruçla, gecelerini namazla geçirsen, temiz bir iç âlemine ve Hak ile hâlis bir muameleye de sahip olsan, sakın benlik iddiâsında bulunma! Sakın gurura mağlûb olup nefsin kandırmasına aldanma. Zîrâ nice derviş, nefsinin hevâsına kapılıp helakoldu."Der. 

Hâtem-i Esamm (k.s) da şöyle buyurur:"Muhteşem konaklara, verimli bağ ve bahçelere aldanma. Cennetten daha güzel bir yer yoktur. Fakat Hz. Âdem (a.s)'in başına ne geldiyse, cennetin o sonsuz güzellikleri içindeyken geldi. Nefsi orada ebedî kalmak istedi. Yasak meyvaya yaklaştı. Murâd-ı ilâhî îcâbı, dünyâya indirilmekle cezalandırıldı. İbâdet ve kerametinin çokluğuna aldanma. Zîrâ sâhib olduğu bunca keramete rağmen, Allah (c.c)'ın kendisine ism-i âzami öğrettiği Bel'am bin Baura'nın(r.a) (A'raf Sûresi, 175-176. )başına gelen hazîn akıbet, ne kadar ibretlidir. Sen, sen ol; ilim ve amel çokluğuna da aldanma. Çünkü onca ilim ve tâatine rağmen iblisin başına neler geldi, bilmiyor musun? Nefs ve şeytanın iğvâsıyla aldananlardan olma! Nitekim kullarına merhameti sonsuz olan yüce Rabbimiz, âyet-i kerîmelerde şeytanın hîle ve tuzaklarına karşı îkaz sadedinde şöyle buyurur: 

قَالَ فَبِمَآ اَغْوَيْتَن۪ي لَاَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَق۪يمَۙ ﴿16﴾ 

"İblis dedi ki: (Ey Rabbim!) Yemin ederim ki, beni azdırmana karşılık, ben de insanları saptırmak için senin doğru yolunun üstüne oturacağım."(A'rafSuresi,16)  

قَالَ رَبِّ بِمَآ اَغْوَيْتَن۪ي لَاُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْاَرْضِ وَلَاُغْوِيَنَّهُمْ اَجْمَع۪ينَۙ ﴿39﴾ 

"(İblis) dedi ki: Rabbim! Beni azdırmana karşılık ben de yeryüzünde onlara (günahları) süsleyeceğim ve onların hepsini mutlaka azdıracağım!" (HicrSuresi,39) Âbidlerin, zahidlerin yanında bulunuyorum diye de kendine güvenme. Zîrâ kuru kuruya bir beraberlik faydasızdır. Sâlebe (Sâlebe, önceleri mescidden ve Peygamber Efendimiz (s.a.v)'in sohbetlerinden ayrılmazken, mal-mülk sahibi olup dünyâ sevgisi gönlünde yer edince, zamanla cemaati terketmiş, farz olan zekâtını bile vermekten imtina ederek hazîn bir akıbete duçar olmuştur. (Taberî, Tefsir, XIV, 370-372; İbn-i Kesir, Tefsir, II, 388) 

Peygamber (s.a.v) Efendimizin sohbetinde duygusuzca bulunduğundan fecî bir akıbete uğradı. Bir peygamber evlâdı olmasına rağmen Hz. Nuh (a.s)'un oğlu, babasının davetinden kendisini müstağnî görmek gibi bir bedbahtlığa duçar oldu. Aralarındaki kan bağı dahî ona bir fayda vermedi. Netîcede, helak edilenlerden oldu. Hz. Lût (a.s)'un karısı, kâfir ve fâsıklara olan ünsiyet ve muhabbeti sebebiyle yanıbaşındaki hidâyet nurundan nasibsiz kaldı ve gaflet içerisinde küfrün karanlıklarına daldı. Hülâsa; ilim, amel, mal, evlâd ve dost gibi ne kadar dayanak varsa âhiretteki kurtuluşun için bunlara çok güvenme! Bunlardan nefsine asla pay çıkarma."Âyet-i kerîmede, "nefs engelini aşarak menfîliklerden arınanların kurtuluşa ereceği" ifâde buyuruluyor. Bu ifâdeden aynı zamanda "tezkiye olmayanların yâni benliklerini menfîliklerden arındırmayanların kurtuluşa eremeyecekleri"mânâsı ortaya çıkmaktadır. 

Cenâb-ı Hak Kur'ân-ı Kerîm'de şöyle buyurur: 

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰىۜ وَاِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ اِلٰى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبٰىۜ اِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذ۪ينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَۜ وَمَنْ تَزَكّٰى فَاِنَّمَا يَتَزَكّٰى لِنَفْسِه۪ۜ وَاِلَى اللّٰهِ الْمَص۪يرُ ﴿18﴾ 

"Sen ancak göremedikleri hâlde Rablerinden korkanları ve namaz kılanları uyarabilirsin. «Kim temizlenirse», sırf kendi faydasına temizlenmiş olur. Nihayet varış Allah'adır. "(FâtırSuresi,18) Âyet-i kerîmede, peygamberlerin ümmetlerini fecî akıbetlere dâir inzâr ve korkutmalarının, ancak görmedikleri hâlde kalbleri Allah'ın haşyeti ile dolu olan, namaz kılan ve zahirlerini ibâdet ile tezyîn etmiş bulunan kimselere fayda vereceği beyân buyurulmaktadır. Günahkâr kişi, günâhının vebalini ancak kendisi çekecek ve kimse ona ortak olamayacaktır. İşlenen hayırlar da sâdece sahibine fayda verecektir. Temizlenen kimse de, kendi lehine temizlenecektir. Âyetteki "tezekkâ", haşyetullâh ve namazı huşu ile kılmaya da şâmildir."Allah'tan gerçek mânâda ancak âlim olanlar haşyet duyar." (FatırSuresi, 28) âyeti, kişinin gerçek bilgiye eriştiği ölçüde, Allah'a karşı kalbî ürperişler içinde olacağını ifâde eder. Rabbini bilmeyen ve ondan haşyet duymayan kimselerin kalbleri ölüdür. Böylelerine îkâz ve nasîhat tesir etmez. Yâsîn Sûresi'nin yetmişinci âyetinde buyurulan "(Peygamber, Kur'ân ile kalbleri) diri olanları uyarsın diye..." beyânı da bunu anlatır. Yâni bâtında haşyet, zahirde de dosdoğru bir namaz olmalıdır. Günahlardan temizlenmenin karşılığı, cennet ve onun yüksek dereceleridir. Âyet-i kerîmede buyurulur: وَمَنْ يَاْتِه۪ مُؤْمِنًا قَدْ عَمِلَ الصَّالِحَاتِ فَاُو۬لٰٓئِكَ لَهُمُ الدَّرَجَاتُ الْعُلٰىۙ ﴿75﴾ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْر۪ي مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ خَالِد۪ينَ ف۪يهَاۜ وَذٰلِكَ جَزٰٓؤُ۬ا مَنْ تَزَكّٰى۟ ﴿76﴾ 

"Kim de sâlih amellerde bulunmuş bir mümin olarak O'na varırsa, üstün dereceler işte sırf bunlar içindir. İçinde ebedî kalacakları, zemininden ırmaklar akan Adn cennetleri! İşte arınanların mükâfatı budur." (TâhâSuresi,75-76) 

Allah'tan başkasına gönül bağlamaktan kurtulmanın karşılığı ise cennetin de ötesinde bir nâiliyyet olan Cemâlullâh nîmetidir ki, orada Allah’u Teâlâ'nın tariflere sığmayan güzellikteki cemâlinin tecellîleri temaşa edilir. Kim kendi irâde ve ihtiyarı ile ve hakkıyla Allah'a yönelirse, O'nun dışında bir düşüncesi kalmaz. Allah'ı tanımak, yâni mârifetullâh da, tezkiye edildikten sonra nefsin hakîkatini öğrenmekle başlar. "Nefsini bilen, Rabbini de bilir." hakîkati, bu mânâya tekabül etmektedir.  

İşte insanlığın ekseriyetle maddeye ram olup nefsâniyet sultasında ruhlarını kararttığı günümüzde, nefsin süflî ihtiraslarından müstağnî kalabilen nûrânî zevatın rehberliğine olan ihtiyâcımız daha da şiddetlidir. Bu münâsebetle Hak dostu maneviyât sultanlarının, kalbleri ihya eden nasîhat ve tavsiyelerinden ve onların bir nümûne-i imtisal olan ibret ve hikmet dolu yaşayışlarından kendi nâmımıza hisseler almalıyız. Millî târihimizin zahir planında olduğu kadar maneviyât âleminde de zirve şahsiyetlerinden biri olan Yavuz Sultan Selîm Han'ın, yolumuzu aydınlatmaya medar olabilecek şu davranışı ne kadar manidardır: O, zaferlerden zaferlere nail olduğu Mısır Seferi'nden dönerken, İstanbul halkının kendisini büyük bir heyecanla beklediğini haber aldı. Bunun üzerine şehre yaklaşmış olmasına rağmen, ordusunu Çamlıca'nın arka eteklerinde konaklatarak hemen İstanbul'a girmedi. Nice muazzam ordulara gâlib gelmiş olan Sultan, nefsine mağlûb oluvermek korkusuyla bin-bir endîşeye bürünerek lalası Hasan Can'a:" Lala! Hava kararsın, herkes evlerine dönsün de ondan sonra İstanbul'a girelim. Fânîlerin alkışları, zafer takları ve iltifatları bizi nefsimize mağrur edip yere sermesin."dedi. Nihayet akşam olup her yer karanlığa gömüldükten sonra, gizlice ve alâyişsiz bir şekilde şehre girdi. Zîrâ o, ihtişam ve saltanatın nefsi düşürebileceği tuzaklara karşı uyanık bir sultan idi. Bir velînin kudsî nefesiyle irşâd olunmanın, dünyâ saltanatından da kıymetli olduğunu ifâde eden şu beyti pek meşhurdur: 

Pâdişâh-ı âlem olmak bir kuru kavga imiş 

Bir velîye bende olmak cümleden âlâ imiş. 

Her mümin, sık sık nefsiyle iç hesaplaşmaya girerek, onu sîgaya çekmeli; manevî vaziyetine ciddî bir şekilde çeki-düzen verip, gidişatını kontrol altına almalıdır. Buna ruhiyat ilminde "bâtınî tefahhus" (nefs muhasebesi) denilir. İnsan, hiç olmazsa başını yastığa koyduğu her yirmi dört saatte bir, o günün muhasebesini yapmalı ve kendini sîgaya çekmelidir. Bunu alışkanlık hâline getirenlerin hatâda ısrar illetinden kurtulabilmeleri kolaylaşır.  

Bu hususta İmâm Gazâlî (k.s) Hazretleri'nin şu nasîhatlerine kulak verelim:"Bir mümin, sabah namazını kıldıktan sonra ve güne başlamadan evvel, bir süre nefsi ile başbaşa kalıp, onunla bâzı muahedeler yapmalı ve birtakım şartlar üzerinde anlaşmalıdır. Nitekim bir tüccar da sermâyesini ortağına teslîm etmek mevkiindeyse onunla böyle muahedeler yapar. Bu arada ona bâzı ikâzlarda bulunmayı da ihmâl etmez. İnsan da nefsine şu îkâz ve telkinlerde bulunmalıdır: Benim sermâyem ömrümdür. Ömrüm gidince anaparam da gider ve artık kâr ve kazanç sona erer. Fakat bu başlayan gün, yeni bir gündür. Allah’u Teâlâ bu gün de bana müsâade ederek ikramda bulundu. Eğer beni öldürseydi, elbette bir günlüğüne de olsa geri gönderilip burada devamlı sâlih ameller ve çeşitli hayırlarda bulunmayı temennî edecektim. Şimdi kabul et ki öldürüldün ve geri çevrildin. O hâlde bugün günah ve mâsıyete katiyyen yaklaşma ve sakın ola ki bu günün bir ânını bile boşa geçirme. Zîrâ her nefes, paha biçilemeyen bir nîmettir. İyi bil ki bir gün, gece ve gündüzü ile yirmi dört saattir. Kıyamet günü insanoğlunun önüne her gün için yirmi dört tane kapalı kutu getirilir. Kutunun birini açıp, o saatte yaptığı amellerin mükâfatı olarak, içinin nur ile dolu olduğunu görünce, Allah'ın lütfedeceği mükâfatı düşünerek kul öyle sevinir ki, bu sevinci cehennem halkı arasında paylaşılsa, cehennemin acısını duymaz olurlardı. İkinci kutuyu açtığında, bundan karanlık ve pis kokular çıkar ki, bu da isyan ile geçirdiği saattir. Buna da öyle üzülür ki, eğer bu üzüntü cennet halkına dağıtılsaydı, kederlerinden cennetin zevkini kaybederlerdi. Üçüncü bir kutu daha açılır ki içi tamamen boştur. Bu da uyku veya mubah şeylerle geçirdiği saattir. Fakat küçük bir hayrın ecrine dahî şiddetle ihtiyâç duyulan o günde, imkânı olduğu hâlde büyük bir kazancı kaybeden tüccarın hasreti gibi ve belki çok daha fazla yanar ve o saati boşa geçirmesinin acısıyla kıvranır. O hâlde; Ey nefsim! Fırsat eldeyken sandığını iyi doldur, sakın boş bırakma. Tembelliğe düşme, sonra yüksek derecelerden düşersin." 

Bedenin azaları da, nefsin yardımcıları mevkiindedir. İnsan, onlara vazîfelerine göre husûsî tavsiyelerde bulunmalı, bu emânetleri kötü işlere bulaştırmamayı nefsine telkîn etmelidir. Gözü; haramlara ve kalbi meşgul edecek faydasız, boş şeylere bakmaktan men etmeli. Dili; "âfât-ı lisân" tâbir olunan dedikodu, gıybet, iftira, yalan, söz taşıma, kendini övme, başkalarını yerme, yaltaklanma gibi mezmûm şeylerden alıkoyup dâima zikir ve hayır sözlerle meşgul etmeli, Mîdeyi; haram ve şüpheli gıdalardan sakındırıp, helâlleride asgarî seviyede istîmâle alıştırmalıdır. İnsan her hareketinde pek çok mubah şeylerle karşı karşıyadır. Gayesiz meşguliyetleri terk etmesi ise, en muvafık olanıdır.  

Nitekim Rasûlullâh (s.a.v) Efendimiz: “Lüzumsuz şeyleri terk etmesi, kişinin iyi Müslüman oluşundandır."(Tirmizî, Zühd,11;İbniMâce, Fiten,12) buyurmuştur. Yâni gerçek bir müminin konuşması zikir, bakışı ibret ve sükûtu tefekkür olmalıdır. İşte nefs, bu gibi telkinlerle dâima gafletten uyanık tutulmalıdır. Nefsi hesaba çekerken ihmâl edilmemesi gereken hususlardan biri de yaptığı amelin Allah için mi, yoksa nefsi için mi olduğunu yoklamaktır. Zîrâ insan, zaman zaman Allah için sâlih ameller işlediğini zannettiği hâlde, nefsânî duygularını tatmin için de hareket etmiş olabilir. 

Biz kendimizi hep emniyet ve selamette biliyoruz. Selamet ise sırat köprüsünden geçtikten ve cennete dâhil olduktan sonradır. 

Asr-ı Saadette bir gündü. Adamın biri güneşin altında kızgın kumlar üzerinde çıplak olarak kendisini yakıp duruyor, nefsinin burnunu topraklara sürtüyordu. Bu sırada Hz Peygamber (s.a.v)’i bir ağacın altında gölgelenirken gördü ve hemen mübarek huzuruna koştu, şöyle dedi: “Ey Allah’ın Rasülü! Nefsim azdı, onu terbiye için böyle yapıyor, sıcak kumlarla dağlıyorum.” Efendimiz(s.a.v)de: “Böyle bir mecburiyetin yoktu. Fakat bu hareketinden dolayı senin için gök kapıları açıldı. Allah seninle meleklerine karşı iftihar ediyor.” Sonra Ashab’a dönerek şöyle buyurdu: “Bu kardeşinizden azıklanın. (Yani bunun duasından yararlanın.) Bunun üzerine orada bulunanlar, Bana dua et, bana dua et diye ileri atılınca, Efendimiz(s.a.v) şöyle buyurdu: “Hepsine birden dua et.” Adam ellerini ulvilik âlemlerine kaldırıp şöyle dua etti: “Allah’ım! Takvayı bunlara azık et. Bunları işlerinde hidayette kıl.” Efendimiz(s.a.v) de şöyle buyurdu: “Allah’ım! Bunu doğrula…” Adam devam etti: “Ya rabbi! Varacakları yeri cennet eyle…” 

Bu hadiseler gösteriyor ki, nefis ihmale gelmez. Hele bir de bizim gibi nefs-i emare sahipleri için tehlike gerçekten büyük. Rüzgârın esişine tabi olan otlar misali nefis ve hevaya tabi olan kimse hüsranın eşiğinde demektir. İslâm büyükleri niçin nefsi durmadan kırbaçlama ihtiyacı duymuşlar düşünmek lazım… Kadife yataklarda yatmak, mermer saraylarda oturmak elbette güzel şey, fakat bir de mezarda yatmak olmasa… İnsan mezarın kumuna batacağını hiç hesap etmez, azık tedarikinde bulunmaz mı? 

 Nefs tezkiyesi neticesinde kalb, "selîm" hâle gelir. Kalb-i selîm merhalesinde şu üç hâl müşahede edilir:  

1- Kimseyi incitmez. Bu, ittikâ ehlinin hâlidir. Kalb, nefsin şerrinden korunur. Güzel ahlâk teşekkül eder. 

2- Kimseden incinmez. Bu da, muhabbet ehlinin hâlidir. Fânilerin medih ve yermeleri bir ehemmiyet ifâde etmez. Güneş ışığı karşısında aydınlatma ve karartmaların bir önemi olmayacağı gibi. Şâir bu hâli şöyle fâde eder: 

Cihan bağında ey âşık budur maksûd-ı insü cin 

Ne kimse senden incinsin, ne sen bir kimseden incin. 

3- Dünyâ menfaatiyle âhiret karşı karşıya gelince, âhireti tercih ederek rızâ-yı ilâhîyi hedefler. Bütün bu söylediklerimizin hülâsası şudur: Allah ‘u Teâlâ, bir imtihan âlemi olmasını murâd eylediği bu dünyada, her insanın önüne nefs engelini koymuş ve insanı, nefsin ortaya çıkaracağı güçlükleri yenerek muzaffer bir şekilde kendisine avdete memur eylemiştir. Nefs, hayra da şerre de vesîle olma istîdâdındaki bir vasıta hükmündedir. Dolayısıyla o, hem bir kazanç kapısı ve hem de kendisine tabî olunduğu takdîrde bir gayya kuyusudur. Nefsi tezkiyenin bereketi ise, dünyâda hiçbir şeyle mukayese edilemeyecek derecede muazzamdır. Cenâb-ı Hak cümlemizi nefsine galip gelenlerden eylesin! Âmin! 

Takva urganıyla sıkıca bağlanmayan nefis, şehvetlere, kötülüklere kaçış kanalları arayacak ve bir an bile hesap gününü düşünmeyecektir. Fakat Allah’ın fermanı var: 

Sen o günü düşünmez, bir şey hesaplamazsın, ama hesaplamadığın nice şeyler karşına dikiliverir… Kaçacak, sığınılacak bir yer de yok… Peki, ne yapacaksın? İşte yapılacak şey buradadır. Burada nefsini hesaba çeken, burada kötülüklerine tevbe eden, burada Rabbine iltica eden burada mağfiret dileyen, burada ağlayan, orada gülecek, ebedi saadetler onun olacaktır. 

Reb’î Hazretleri hikâye ederler: “Veysel Karanî’yi ziyarete gittim ve onu sabah namazında oturur buldum. Namazı bitirinceye kadar kıpırdamadı bile, öyle oturup kaldı. Kendi kendime: “Bu adamı zikir ve tesbihinden meşgul etmeyeyim.” dedim. Öğleyi kılıncaya kadar yerinde durdu. Öğleden sonra da ikindiye kadar oturdu. İkindiyi kıldı akşama kadar oturdu. Akşamı kıldı, bu defa da yatsıya kadar, yatsıyı kıldı, sabaha kadar yerinde kaldı. Sabahı kılıp yerinde oturunca kendisini uyku bastırdı. Bunun üzerine yaralı kuşlar gibi çırpınarak inledi: “Allah’ım! Uyuyan gözden, doymayan mideden sana sığınırım.” Ben de ders ise bu kadar yeter diyerek yanından ayrıldım.” 

Ey safalı, hünerli ümmet! Hiç düşünmez misiniz ki, bu büyük insanların derdi neydi? Eğer ateşten, azaptan korkuyorsanız, nefsinizi bugünden hesaba çekiniz. Küçük çocuk gibi bize ağlar bir göz lazımdır. Çocuk ağlayınca annesi ona süt verir. Bulut ağlayınca çimen güler. Evet: 

“Bir iklim ki yok orda: Gençlik ve ihtiyarlık, 

Kabir evinde ancak imandır bahtiyarlık.” 

Ebubekir TANRIKULU Hoca 

Kadiriyye-i Halisiyye-i Hayriyyenin  

Hadimül Fukarası